پیام خوزستان - اعتماد / چهار قسمت از سریال سرخ و سیاه را دیده‌ایم و این تعداد قسمت، عدد مناسبی برای نقد و بررسی آن به شمار می‌آید. سریال به مانند اکثر سریال‌های پلتفرمی، شروعی کوبنده و طوفانی دارد اما برخلاف همان سریال‌ها، این کوبندگی نه تنها فروکش نمی‌کند بلکه با ریتمی تند ادامه پیدا می‌کند. روند سریع قصه و نحوه ورود و خروج شخصیت‌ها به گونه‌ایست که با گذشت چهار قسمت همچنان قهرمان اصلی که ما باید با او همذات پنداری کنیم، مشخص نیست.
چهار قسمت از سریال سرخ و سیاه را دیده‌ایم و این تعداد قسمت، عدد مناسبی برای نقد و بررسی آن به شمار می‌آید. سریال به مانند اکثر سریال‌های پلتفرمی، شروعی کوبنده و طوفانی دارد اما برخلاف همان سریال‌ها، این کوبندگی نه تنها فروکش نمی‌کند بلکه با ریتمی تند ادامه پیدا می‌کند. روند سریع قصه و نحوه ورود و خروج شخصیت‌ها به گونه‌ایست که با گذشت چهار قسمت همچنان قهرمان اصلی که ما باید با او همذات پنداری کنیم، مشخص نیست.
از این منظر سرخ و سیاه، مخاطب را همچنان منتظر و تشنه نگه داشته است. ما منتظر افراد و قصه‌های بعدی هستیم که بالا بیایند و این خود، ترفند جالبی محسوب می‌شود؛ هنوز قهرمان را پیدا نکرده‌ایم اما منتظر قسمت‌های بعدی هستیم. ترفندی که در سریال‌های مطرح جهانی نیز به کار بسته شده است. این سریال علاوه بر کوبندگی و ریتم تند و خوب، مدام مخاطب را با ضربه مواجه می‌کند. اتفاقی که در سریال‌های ایرانی چندان مرسوم نیست. اغلب سریال‌های ایرانی، اهل قصه‌گویی از نوع کشدارش هستند و از ضربه و اتفاق پرهیز می‌کنند چون کار پر ریسکی است و منافع شان را به خطر می اندازد. ضمن اینکه ممکن است از ریتم خارج شده و باعث آزار مخاطب شود بطوریکه آن را پس بزند.
ضرباهنگ تند و متعدد و پر تنش، ریسک و شجاعت طلب می‌کند. در سرخ و سیاه، تعداد ضربات در طول یک قسمت بی‌شباهت به کار تاریخی افسانه ای ناکجایی مثل گیم اف ترون نیست. حتی ما در نمای معرف شروع قبل از تیتراژ هم ضربه می‌خوریم. چیدمان ضربات و نحوه ارائه آن در سرخ و سیاه با نمونه‌های مشابه آن در کاری مثل گیم آف ترون برابری می‌کند. جالب اینجاست که در این ضربه‌زنی به هیچ المانی مثل موسیقی نیازی نیست و خود رویداد است که ضربه می‌زند مثل پرت شدن یک نفر از دیوار یا گرفتن مچ یک نفر توسط حاکم. همه و همه قدرت ضربه در متن را نشان می‌دهد. پس در سرخ و سیاه با متن عجیبی روبرو هستیم که شبیه آن را متن‌های ایرانی خیلی کم می‌بینیم و آن تعداد ضربات بالای کار در یک زمان کوتاه است.
آیدا پناهنده و همسرش ارسلان امیری، هوشمندانه اثری تاریخی را در زمان و مکان نامشخصی روایت می‌کنند. این انتخاب، دست آنها را برای نوشتن انواع و اقسام فضاها و شخصیت‌ها در این ناکجاآباد در دل تاریخ ایران بازگذاشته است که مانند نمایشنامه‌های بهرام بیضایی، افراد اسامی کلی مانند امیرزاده و قاضی و … دارند یا مانند سریال گرگ‌های داوود میرباقری نیز که چنین بود. این ناکجاآباد بودن و معلق بودن در دل تاریخ گرچه پیش‌زمینه ذهنی اطلاعات تاریخی مخاطب را به چالش می‌کشد اما دهان آنهایی را که بخواهند مقطع زمانی خاصی را با آن تطبیق بدهند می‌بندد. اینکه این خشونت، بیماری و… مربوط به کدام سال‌هاست چندان مشخص نیست ولی تا حدی می‌توان آن را به اواخر عصر قاجار مرتبط دانست. در سرخ و سیاه، جزئیات مستندات تاریخی مهم نیست مهم این است فیلمنامه‌نویس بدون قیودات تاریخی بتواند قصه‌ای دراماتیک بسازد که این، زرنگی این دو نویسنده را می‌رساند.
نکته بعدی در مورد دیالوگ‌هاست. دیالوگ‌ها کاملا دیالوگند و مونولوگ نیستند. ما در کارهای تاریخی برای اینکه به درون آدم‌ها برسیم خیلی از مونولوگ استفاده می‌کنیم. واگویی‌های شخصی شخصیت‌ها در تنهایی با خودشان یا صدای ذهنی‌شان را می‌شنویم یا دارند داستان می‌گویند یا راوی آن را می‌گوید اما اینجا واقعاً آدم‌ها هرچی که لازم باشد به هم می‌گویند و چیزی در ذهن شان نیست. تنها فلاش بک موجود، از یک دختر است که دارد زندگی مادرش را روایت می‌کند و آن هم کوتاه و سر راست است. در سرخ و سیاه، همه با هم حرف می‌زنند. این نشان می‌دهد که هم نویسنده، دیالوگ‌نویسی موجز و کوتاه را خوب بلد است. دیالوگ‌هایی که اطلاعات فراوانی هم می‌دهند و خبری از کش دادن نیست مثل ماجرای سهم‌الارث خواهی نوروز از برادرش سلمان یا علت اینکه نوروز عاشق فانوس شده است.
نویسندگان فیلمنامه سرخ و سیاه به ورطه استفاده از کلمات عجیب و غریب یا جملات زیبا و عارفانه که دامی برای کاری تاریخیست، نیفتاده‌اند. آنها قالب دیالوگ‌نویسی امروزی را انتخاب کرده‌اند. این انتخاب به منزله استفاده از کلمات امروزی نیست بلکه به خاطر سرراستی و صراحت و حجم اطلاعاتی است که سریع به مخاطب منتقل می‌کند. خبری از صحنه، دکور یا اکسسوار اضافه نبست، همه آنچه قرار است مخاطب بفهمد را داستان با دیالوگ‌ها می‌گویند. این انداختن بار قصه بر روی دیالوگ، باز به جسارت و قوت نویسندگان برمی‌گردد که به کارشان اعتماد داشته‌اند.
نکته جالب دیگر اینکه در همین چهار قسمتی که پخش شده می‌بینیم هر قسمت اسم دارد و آن اسم در حوزه کتاب آشناست و اهل کتاب از این انتخاب خوش‌شان می‌آید. ضمن اینکه تسلط کارگردان و سازندگان به ادبیات را نشان می‌دهد. از نظر محتوایی نیز ما شاهد قصه‌های آدمهای کاملاً معمولی در دل تاریخ هستیم. در سنت تاریخ نگاری و روایت‌های تاریخی، آنچه به چشم مورخان و سیاحان آمده است عموماً سبک زندگی طبقات بالایی جامعه و حاکمان بوده است ولی در سرخ و سیاه، نویسندگان با دانستن این نکته که برخی مسائل مانند قحطی، بیماری، ظلم، مالیات‌های سنگین، اختلافات طبقانی، باورهای دینی و… همواره در دل تاریخ این سرزمین، سیال بوده‌اند سراغ زندگی مردمان عادی و حتی فقیر رفته اند. این پرداختن به طبقات عامه، چالش مهمی را ایجاد می‌کند و آن هم اجتناب خودخواسته از فضاهای خوش رنگ و لعاب است. آدمهای معمولی با قیافه‌ها و لباس‌های عادی و حتی شمایل بعضاً زشت را می‌بینیم تا دست مان بیاید طبقات پایینی چطور زندگی کرده و تحت فشار طبقات بالا هستند.
نهایتاً اینکه ما در سرخ و سیاه با با فیلمنامه‌ای فکر شده طرفیم که بارها بی‌رحمانه، تدوین و سلاخی شده تا منقح و شسته و رفته شود. متن به جزئیات توجه دارد اما به حاشیه نمی‌پردازد و لفاظی نمی‌کند. سراغ نمایش و شوی آداب و سنن نمی‌رود و حتی معرکه‌گردانی کولی ها، نمایش یک سنت نیست بلکه بستر قصه است. در نشان‌دادن هیچ‌چیز از ظلم تا عشق، افراط وجود ندارد. داستان سریع است و فیلمنامه‌ای دکوپاژ شده دارد که خودش می‌گوید من را چطور بساز.