پیام خوزستان - اهواز - در حالی که پیشبینیها از احتمال بارشهای فراتر از نرمال در پاییز پیشرو حکایت دارند، تجربه تلخ آبگرفتگیهای سالهای اخیر در خوزستان، اکنون به زنگ خطری برای مدیران تبدیل شده است.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها – محراب علوی: اقلیم خوزستان همواره دستخوش نوساناتی بوده است که بخشی از آن ریشه در موقعیت جغرافیایی و بخشی دیگر ناشی از تغییرات کلان در الگوهای جوی جهانی است. در این میان، دشتهای پهناور این استان که به واسطه رودخانههای پرخروش و شبکه گسترده آبریزها شناخته میشوند در مواجهه با بارشهای موسمی و سیلآسا، همواره نیازمند تدابیری دقیق، پیشگیرانه و مبتنی بر مطالعات علمی هستند. عبور از فصول سرد و مواجهه با احتمالات اقلیمی، نیازمند هوشیاری مضاعف و به کارگیری تمامی توان اجرایی است تا آنچه میتواند موهبتی الهی برای تامین منابع آبی باشد، به دغدغهای برای زندگی روزمره شهروندان بدل نشود.
مسئولیت پذیری در برابر مخاطرات طبیعی، تنها محدود به زمان وقوع حادثه نیست و باید از ماهها پیش با برنامهریزیهای راهبردی و شناسایی نقاط ضعف زیرساختی آغاز شود. استان خوزستان با تجربه تلخ سیلابهای گذشته به خوبی دریافته است که ضعف در مدیریت روانابها و غفلت از لایروبی مسیرهای دفع آبهای سطحی، میتواند خسارت های جبرانناپذیری به پیکره مدیریت شهری وارد سازد. این آزمونی است که در آن، هماهنگی میان نهادهای اجرایی، شرکتهای خدماترسان و مدیریتهای محلی، نقشی تعیینکننده در حفظ آرامش و رفاه عمومی ایفا میکند.
اکنون که پیشبینیها از احتمال تقویت سامانههای بارشی در فصل پیشرو سخن میگویند، نگاه مردم به تدابیر مسئولان دوخته شده است تا با اتخاذ تصمیمات هوشمندانه و نظارتهای دقیق، راه برای گذر از چالشهای احتمالی هموار شود. مدیریت بحران در خوزستان یک رسالت اجتماعی است که باید با شفافیت، جدیت و مسئولیتپذیری کامل به سرانجام برسد چرا که هرگونه سستی در این مسیر، مستقیم بر کیفیت زندگی ساکنان این دیار تاثیرگذار خواهد بود.
تحلیل علمی پدیده النینو
پدیده النینو در حقیقت یکی از مهمترین فازهای چرخههای اقلیمی در پهنه اقیانوس آرام است که در مجاورت خط استوا نطفه میبندد و گسترش مییابد. در این وضعیت اقلیمی، آب بخش شرقی اقیانوس آرام گرمتر از حد معمول همیشگی میشود و همین نوسان حرارتی کافی است تا جریانهای اقیانوسی و الگوهای حرکت تودههای هوا را در مقیاس وسیع سیارهای دگرگون کند. پیامدهای این سامانه عظیم، حوضههای آبریز غرب آسیا و به ویژه پهنه جغرافیایی ایران را تحت تأثیر قرار داده و با تقویت سامانههای بارشی سودانی و مدیترانهای، احتمال رخداد بارشهای سیلآسا را در مناطق کوهپایهای و دشتهای پاییندست ارتقا میبخشد.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم در تشریح ویژگیهای نقشههای جوی و الگوهای فصلی در همایشی در اهواز اظهار کرد: بر اساس اکثر مدلهای پیشبینی فصلی، احتمال قرارگیری پاییز امسال در دوره پربارش بیش از ۷۰ درصد برآورد میشود که میتواند برای استانهای زاگرسنشین، فرصتی بسیار مغتنم برای جبران کمبود منابع آبی و در عین حال هشداری برای مدیریت روانابها و پیشگیری از سیلابهای ناگهانی باشد.
وی با تأکید بر ضرورت هوشیاری کامل در برابر نوسانات اقلیمی افزود: با توجه به احتمال وقوع بارشهای شدید در حوضههای آبریز، شناسایی نقاط بحرانی و تقویت اقدامات آبخیزداری برای کاهش شدت سیلابها، از اولویتهای اصلی دستگاههای اجرایی به شمار میرود.
وظیفه، همچنین با اشاره به ضرورت مدیریت بهینه منابع انرژی در امتداد فصل سرما تصریح کرد: نباید با تکیه صرف بر پیشبینیهای دمای بالاتر از نرمال، احتمال وقوع امواج سرمای شدید را نادیده گرفت چرا که افت ناگهانی دما میتواند فشار مضاعفی بر شبکه توژع گاز و برق وارد کند؛ لذا برنامهریزی برای ذخیرهسازی انرژی و مدیریت هوشمند منابع باید در دستور کار قرار گیرد.
مقابله با آبگرفتگی در اهواز
در همین خصوص فرماندار شهرستان اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر بر ضرورت بسیج تمامی امکانات شهرداری و دستگاههای خدماترسان تاکید و با اشاره به برگزاری سلسله جلسات مدیریت بحران طی هفتههای اخیر اظهار کرد: موضوع آمادگی در برابر بارشهای پیشرو بهصورت مستمر در استان و فرمانداری اهواز پیگیری شده و در کارگروههای تخصصی نیز مسائل و نیازمندیهای دستگاهها در حال بررسی است.
وی با اشاره به تجربه بارندگیهای سال گذشته افزود: در آن مقطع، بخش قابل توجهی از دستگاهها و شرکتهای خدماترسان پای کار بودند و اقدامات و تجهیزات مورد نیاز نیز پیش از آغاز بارندگی تأمین شد؛ البته نقاط ضعفی نیز وجود داشت که باید در برنامهریزیهای جدید برطرف شود.
فرماندار اهواز بر لزوم حضور تمامی دستگاهها و شرکتهای مسئول در جلسات مدیریت بحران تأکید کرد و گفت: دستگاههایی که در این نشست ها حضور نداشتهاند باید بهصورت کتبی مورد تذکر قرار گرفته و مراتب عدم حضور آنها به استانداری اعلام شود.
بویری همچنین خواستار شناسایی، اولویتبندی و تعیین تکلیف نقاط بحرانی شهر اهواز شد و بیان کرد: مناطقی که سابقه آبگرفتگی دارند از جمله کوی نیرو، شهرک دانشگاه، منطقه ادهم و محدوده سیمتری کیانشهر، باید در اولویت اقدامات پیشگیرانه قرار گیرند.
وی ادامه داد: فهرست نقاط بحرانی و نیازمندیهای هر منطقه باید بهصورت دقیق و تفکیکشده تهیه شود تا بر اساس آن، تجهیزات و امکانات مورد نیاز دستگاهها تأمین و در اختیار مناطق قرار گیرد.
فرماندار اهواز با اشاره به امکان استفاده از ظرفیت بخش خصوصی برای تأمین تجهیزات مورد نیاز گفت: در صورت کمبود ماشینآلات و تجهیزات، دستگاهها میتوانند نسبت به اجاره تجهیزات مورد نیاز از بخش خصوصی اقدام کنند تا در زمان بارندگی، کمبود امکانات موجب اختلال در عملیات نشود.
بویری، پایداری شبکه برق را از دیگر موضوعات مهم در زمان بارندگی عنوان کرد و بر ضرورت هماهنگی و تعامل میان دستگاههای مرتبط برای حفظ پایداری شبکه و تداوم خدماترسانی تأکید کرد.
وی همچنین خواستار تسریع در عملیات لایروبی و پاکسازی مسیرهای دفع آبهای سطحی شد و گفت: شهرداری و آبفا باید میزان پیشرفت عملیات لایروبی انجامشده در مناطق مختلف را بهصورت مکتوب اعلام کنند تا روند اجرای اقدامات پیشگیرانه بهصورت مستمر پایش شود.
فرماندار اهواز در پایان با تأکید بر ضرورت استفاده از همه ظرفیتهای شهرستان برای مدیریت بارشهای پیشرو بیان کرد: همه دستگاهها برای خدمت به مردم و پیشگیری از بروز حادثه پای کار هستند و خط قرمز مدیریت بحران، ورود آب به منازل مردم است؛ بنابراین باید با انجام اقدامات پیشگیرانه و آمادگی کامل، از وقوع چنین حوادثی جلوگیری شود.
لزوم مشارکت شرکتهای صنعتی اندیمشک
در شهرستان اندیمشک نیز رویکرد مشابهی در قبال مدیریت حوادث احتمالی اتخاذ شده است. فضلاله بهداد فرماندار اندیمشک در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر ضرورت پیشبینی و انجام اقدامات پیشگیرانه پیش از وقوع حوادث احتمالی اظهار کرد: آمادگی دستگاهها، شرکتها و مجموعههای مختلف شهرستان باید از هماکنون تقویت شود و هر مجموعهای که از امکانات، تجهیزات و ماشینآلات برخوردار است باید ظرفیتهای خود را برای زمان بحران در کنار مدیریت شهرستان قرار دهد.
وی با اشاره به برگزاری جلسه اخیر ستاد مدیریت بحران استان به ریاست استاندار خوزستان، گفت: در این جلسه بر جدی گرفتن احتمال مخاطرات ناشی از پدیده النینو و ضرورت استفاده از تمامی ظرفیتهای موجود در شهرستانها تأکید شد و استاندار خوزستان تصریح کرد که در شرایط بحرانی، شرکتها و مجموعههای دارای امکانات و تجهیزات باید تمام ظرفیتهای خود را برای مقابله با حوادث و پشتیبانی از عملیات مدیریت بحران به کار گیرند.
فرماندار اندیمشک با اشاره به تجربه سیلاب فروردینماه اندیمشک افزود: در آن حادثه میزان همراهی برخی شرکتهای شهرستان با مجموعه مدیریت بحران رضایتبخش نبود و انتظار میرود در حوادث احتمالی آینده، شرکتها مسئولیت و نقش خود را جدیتر ایفا کرده و در کنار شهرستان حضور مؤثر و عملیاتی داشته باشند.
بهداد تأکید کرد: همکاری شرکتها در زمان بحران صرفاً به اعلام آمادگی محدود نمیشود و لازم است ظرفیتهای موجود از هماکنون شناسایی و برای استفاده در عملیات پیشگیرانه و امدادی سازماندهی شود. بر همین اساس، شرکتهای شهرستان موظفند فهرست ماشینآلات، تجهیزات و توانمندیهای خود را در اختیار فرمانداری قرار دهند تا این ظرفیتها در برنامهریزیهای مدیریت بحران، بهویژه در عملیات لایروبی، پاکسازی مسیلها، رفع نقاط حادثهخیز و سایر اقدامات پیشگیرانه مورد استفاده قرار گیرد.
اهمیت برنامهریزی متمرکز در شادگان
همچنین سرپرست فرمانداری شادگان نیز با نگاهی به لزوم هماهنگیهای بینبخشی برای عبور از فصل بارندگیها بر حذف موازیکاریها در عملیات بحران تاکید کرد.
حبیب عفری در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به برگزاری جلسه ستاد پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران شهرستان شادگان اظهار کرد: هدف اصلی این است که در زمان وقوع هر حادثه، همه دستگاهها از قبل آمادگی لازم را داشته باشند و بدون موازیکاری و با تقسیم کار مشخص، اقدامات امدادی، خدماتی و بازسازی را در سریعترین زمان ممکن انجام دهند.
وی با تأکید بر ضرورت آمادگی دستگاههای اجرایی برای مقابله با پیامدهای احتمالی پدیده جوی النینو، خواستار اجرای فوری اقدامات پیشگیرانه و تقویت هماهنگی میان دستگاههای متولی شد. سرپرست فرمانداری شادگان همچنین بر ضرورت آمادگی مدیریت شهری و تمامی دستگاههای امدادی و خدماتی تأکید کرد و گفت: هماهنگی بین دستگاهها باید بهگونهای باشد که در زمان وقوع حادثه، هر مجموعه وظیفه خود را بهصورت دقیق و بدون وقفه انجام دهد.
عفری با اعلام خبر نزدیکشدن پدیده جوی النینو و پیشبینی بارشهای فراتر از نرمال، بر لزوم آمادگی کامل و نقشآفرینی فعال تمامی دستگاههای اجرایی در مواجهه با حوادث احتمالی تأکید کرد.
چالشهای زیرساختی و ضرورت نگاه بلندمدت
آنچه در بررسی وضعیت آمادگی شهرستانهای استان خوزستان در مواجهه با بارشهای پیشرو نمایان است، ضرورت تغییر رویکرد از مدیریت واکنشگرا به مدیریت کنشگرا است. طی دهههای گذشته، زیرساختهای شهری در بسیاری از نقاط استان با رشد نامتوازن مواجه بوده و سیستمهای دفع آبهای سطحی یا فرسوده شدهاند و یا توان پاسخگویی به حجم بارشهای مدرن اقلیمی را ندارند. تاکید فرمانداران بر لایروبی مسیرها اگرچه اقدامی ضروری و فوری است اما کافی نیست. لازم است در لایههای کلان مدیریتی، بازنگری در طراحی شهری و اولویتبندی طرحهای جامع دفع آبهای سطحی به عنوان یک پروژه حیاتی در دستور کار قرار گیرد.
علاوه بر این، مسئله تعامل با صنایع و شرکتهای مستقر در استان برای بهرهگیری از تجهیزات آنها یک رویکرد واقعبینانه در شرایط محدودیت منابع دولتی است.
تجربه اندیمشک نشان میدهد که بدون ضمانتهای اجرایی و تفاهمنامههای عملیاتی، تکیه بر همراهی داوطلبانه شرکتها میتواند در میانه بحران، دستگاههای دولتی را تنها بگذارد. بر همین اساس، تبدیل این درخواستها به پیوستهای قانونی و قراردادهای خدمات پشتیبانی، گامی است که باید در هفتههای آتی با سرعت بیشتری در استانداری خوزستان و فرمانداریها دنبال شود تا در زمان وقوع بارش، خللی در خدماترسانی ایجاد نشود.
پایان کلام آنکه، مدیریت بحران در سرزمینی به وسعت خوزستان، تداوم یک تلاش شبانهروزی برای حفظ امنیت و آرامش مردم است. امید میرود با تدابیر اتخاذ شده و هوشیاری دستگاههای اجرایی، فصل بارشهای پیشرو به جای دغدغهای برای زندگی، به رویدادی برای شکوفایی دوباره زمینهای تشنه این دیار بدل شود و در سایه همکاری و مسئولیتپذیری نهادهای مسئول، شاهد کاهش حداکثری خسارات احتمالی باشیم.
عبور موفق از این آزمون اقلیمی، در گرو آن است که هر دستگاهی خود را نه یک جزیره جداگانه بلکه حلقهای از یک زنجیره خدمترسانی ببیند که هدف نهایی آن، صیانت از آسایش عمومی است. .