پیام خوزستان - بازار داراییهای مالی در ایران همواره صحنه پیوندها و اثرگذاریهای متقابل بوده است، اما در سالهای اخیر رابطه میان دو بازار موازی یعنی «طلا» و «دلار غیررسمی» از یک همبستگی ساده فراتر رفته و به چرخهای هدایتگر تبدیل شده است.
به گزارش خبرفوری نوسانات روزهای اخیر و صعود بهای اسکناس آمریکایی در بازار غیررسمی، بار دیگر توجه تحلیلگران را به سازوکار نامرئی هدایت نرخها جلب کرده است: سازوکاری که در آن، فعالان و سرمایهگذاران بازار طلا به بازیگران اصلی تعیین جهت قیمت دلار تبدیل میشوند.
پیوند ناگسستنی اونس و دلار
برای درک رفتار سرمایهگذاران طلا، ابتدا باید به نحوه قیمتگذاری این فلز زرد در بازار داخلی نگاه کرد. قیمت طلا و سکه در داخل از دو متغیر بنیادین فرمان میگیرد؛ اول قیمت اونس جهانی طلا و دیگری نرخ ارز در بازار غیررسمی.
بیشتر بخوانید:
امروز چقدر فقیرتر شدیم؟ | دلار ۲۰۰ هزار تومانی و طلای ۲۲ میلیونی | تبدیل سرمایه مردم به کاه
قیمت خودروی محمدرضا گلزار چقدر است؟ | رژه میلیاردی از میان صفِ گوشت
سایه سنگین ژئوپلیتیک بر سفره ایرانیان | اقتصاد بر سر دوراهی مهار یا انفجار تورم | بخند، فردا روز بدتری است!
تابآوری تحت فشار: آمار اشتغال زیر سایه جنگ | اگر جنگ رخ نمیداد، امروز چند نفر شاغل بودند؟
سرمایهگذار طلا برای برآورد سود، زیان یا حباب قیمتی، هر لحظه چشم به این دو شاخص دارد. با این حال، تفاوتی اساسی میان این دو متغیر وجود دارد. «اونس جهانی» در بازارهای بینالمللی رقم میخورد و از اراده معاملهگر داخلی کاملا خارج است اما «دلار غیررسمی» در فضایی شکل میگیرد که رفتار جمعی فعالان داخلی میتواند بر آن اثر بگذارد یا حتی موجساز شود.
هنگامی که فعالان بازار احساس کنند اونس جهانی روند نزولی دارد یا درجا میزند، برای حفظ ارزش دارایی یا جبران زیانهای احتمالی، تمام توجه خود را به تقویت متغیر دوم یعنی نرخ دلار معطوف میکنند.
اتاقهای فکر مجازی و سیگنالدهی جمعی
در عصر اقتصاد دیجیتال، رفتار جمعی معاملهگران دیگر در پیادهروهای صرافیها یا راسته طلافروشان محدود نمیماند. گروهها، کانالها و شبکههای اجتماعی تخصصی به موتور محرک رفتارهای سفتهبازانه تبدیل شدهاند.
زمانی که نشانههایی از افت اونس یا پیشبینی رشد تقاضای طلا پدیدار میشود، معاملهگران با افزایش خریدهای پوششی در بازار ارز و ارسال سیگنالهای صعودی در گروههای مجازی، انتظارات تورمی را تحریک میکنند. ورود سرمایهگذاران طلا به موقعیت خرید ارز برای متوازن کردن سبد دارایی خود، به افزایش تقاضای واقعی و هیجانی در بازار غیررسمی دامن میزند.
این افزایش تقاضا، نرخ دلار را بالا میکشد؛ نرخی که پس از رشد، مجددا به عنوان داده ورودی فرمول طلا عمل کرده و به فعالان اطمینان میدهد که داراییهای طلاییشان با وجود نوسانات جهانی، افت ارزش پیدا نخواهد کرد.
نوسان برای حفظ سود و دفع زیان
این سازوکار عملا یک «چرخه بازخوردی مثبت» ایجاد میکند. در این چرخه معاملهگر برای پوشش ریسک یا افزایش بازده طلا، تقاضای ارز را بالا میبرد. با بالا رفتن قیمت دلار، ارزش ریالی طلا تثبیت شده یا رشد میکند. رشد دوباره قیمتها، سرمایهگذاران جدید را به ورود به بازار و تکرار همین روند ترغیب میکند.
بخشی از تلاطمها و جهشهای قیمتی در بازار ارز را نباید صرفا ناشی از کمبود فیزیکی اسکناس دانست، بلکه باید آن را محصول مستقیم مانورهای سفتهبازانه و تلاش معاملهگران طلا برای مدیریت ریسک قلمداد کرد.
سوخت تحریمها و انتظارات ارزی
اگرچه نقش رفتارهای سفتهبازانه در بازار طلا در جهتدهی به نرخ ارز غیرقابل انکار است، اما این موجها بدون بستر اقتصادی مناسب امکان شکلگیری ندارند. بررسی تحولات ده روز گذشته بازار ارز نشان میدهد که این تحرکات بر بستری از متغیرهای کلان سوار شدهاند.
کاهش دسترسی به منابع ارزی و چشمانداز سختتر شدن محدودیتهای ناشی از تحریمها، سطح نااطمینانی را در اقتصاد افزایش داده است. این انتظارات تورمی و پیشبینی کاهش ورودی ارز، زمینه مساعدی را فراهم کرده تا حرکات سفتهبازانه فعالان طلا با سرعت بیشتری به رشد قیمت در بازار آزاد تبدیل شود. در واقع، نااطمینانیهای ارزی کلان نقش «سوخت» و رفتار سرمایهگذاران طلا نقش «جرقه» را در این روند ایفا کردهاند.
رفتار هماهنگ سرمایهگذاران طلا و تمایل آنها به اثرگذاری بر بازار ارز، پیام مهمی برای سیاستگذاران اقتصادی دارد: مدیریت بازار ارز بدون در نظر گرفتن پیوند عمیق آن با بازار طلا و ابزارهای مالی مرتبط با آن، سیاستی ناقص خواهد بود.
تا زمانی که زمینههای انتظاری و ساختاری نوسان ارز مهار نشود، بازارهای موازی مانند طلا همواره انگیزه و توان کافی برای اثرگذاری بر نرخ دلار و جهتدهی به انتظارات عمومی را خواهند داشت. شناخت این چرخه و شفافسازی مبادلات در هر دو بازار، کلید مهار موجهای سفتهبازانهای است که معیشت عمومی و ثبات اقتصاد کلان را تحت تأثیر قرار میدهند.