خیزش ال‌نینو در خوزستان؛ هشدار مسئولان درباره سیلاب‌های احتمالی پیش‌رو

پیام خوزستان - اهواز - در حالی که آسمان خوزستان در انتظار قطره‌های پاییزی است، سایه سنگین «ال‌نینو» بر پهنه استان سنگینی می‌کند و مرز میان برکت باران و هجوم سیلاب‌های ویرانگر را باریک‌تر از همیشه کرده است.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محراب علوی: اقلیم خوزستان همواره سرزمینی میان دو لبه تیز بحران بوده است. از یک سو تشنگی زمین و خشکسالی های مداوم، جان کشاورزی و تالاب ها را به لب رسانده و از سوی دیگر، وقوع سیلاب های ناگهانی، ناتوانی زیرساخت های شهری را در برابر حجم بالای بارش ها به رخ می کشد. در چنین شرایطی که تغییرات اقلیمی به واقعیتی انکارناپذیر تبدیل شده است، نهادهای متولی بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در شیوه های مدیریت بحران و خروج از دایره روزمرگی در تصمیم گیری ها هستند.
ورود به فصل پاییز امسال در حالی با پیش بینی پدیده های جوی متفاوتی همراه شده است که داده های جهانی از تشدید پدیده ال نینو حکایت دارند. اواخر مردادماه اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا نسبت به احتمال وقوع قوی ترین رویداد اقلیمی از سال ۱۹۵۰ تاکنون هشدار داد. این پدیده که با افزایش دمای آب های اقیانوسی همراه است، می تواند الگوهای آب و هوایی را در سراسر جهان دستخوش تغییرات بنیادین کند و پیامدهای آن به طور مستقیم دامن گیر مناطق ساحلی و حوزه های آبریز ایران نیز خواهد شد.
در این میان، پرسش اساسی این است که آیا خوزستان برای مواجهه با این پیش بینی ها از ظرفیت های لازم برخوردار است یا همچنان باید با آزمون و خطاهای پرهزینه، خسارت های ناشی از مدیریت های لحظه ای را پذیرا باشد.
در پی این هشدارها، شهرهای استان خوزستان به تکاپو افتاده اند. در شادگان، سرپرست فرمانداری با نگاهی به لزوم پیشگیری از وقایع ناگوار، تمامی دستگاه های خدمات رسان را به آماده باش فراخوانده است.
حبیب عفری در گفتگو با خبرنگار مهر با تاکید بر ضرورت آمادگی کامل دستگاه های اجرایی شهرستان اظهار کرد: با توجه به هشدارها و گزارش های هواشناسی در خصوص پدیده ال نینو و پیش بینی افزایش بارندگی ها در فصل پاییز، باید تمهیدات و آمادگی های لازم برای مواجهه با شرایط بحرانی احتمالی پیش بینی و اتخاذ شود.
وی افزود: در همین راستا وظایف شرکت های معین شهرستان در زمینه پشتیبانی، مدیریت و رفع بحران ها مشخص شده و تقسیم وظایف میان آن ها انجام و ابلاغ شده است.
عفری با تاکید ویژه بر موضوع آب های سطحی و دفع آب های ناشی از بارندگی گفت: موضوع آب های سطحی باید با حساسیت ویژه دنبال شود و شهرداران نیز مشکلات موجود را به صورت مستمر از مدیران کل استانی پیگیری کنند.
وی با اشاره به ضعف های زیرساختی که در سال های گذشته به پاشنه آشیل شهرها بدل شده است، عنوان کرد: موضوع جمع آوری و هدایت آب های سطحی باید با حساسیت و جدیت ویژه دنبال شود و شهرداری شادگان و اداره آبفا نسبت به تکمیل پروژه های مرتبط با دفع و هدایت آب های سطحی به ویژه در نقاط بحرانی و مستعد آبگرفتگی اقدام کنند.

سرپرست فرمانداری شادگان در پایان با تاکید بر ضرورت تسریع در اقدامات پیشگیرانه گفت: همه دستگاه های شهرستان باید با جدیت بیشتری نسبت به آمادگی برای فصل بارندگی اقدام کنند و لازم است همه دستگاه ها با سرعت بیشتری وارد مرحله عملیاتی شوند.
لایروبی ها در اهواز و چالش های تفکیک وظایف
در مرکز استان، شرایط حساسیت مضاعفی دارد. شرکت آب و فاضلاب اهواز با اعزام اکیپ های تخصصی به نقاط پرخطر، تلاش دارد تا بخشی از نگرانی های شهروندان را کاهش دهد.
حسین عبیداوی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: با توجه به پیش بینی شرایط جوی و احتمال افزایش بارش ها، ۱۵ اکیپ تخصصی لایروب به صورت شبانه روزی در نقاط مختلف شهر در آماده باش هستند.
وی افزود: در راستای آمادگی برای مدیریت شرایط ناشی از بارندگی های پیش رو، تمهیدات لازم برای افزایش آمادگی تأسیسات و شبکه جمع آوری فاضلاب انجام شده و نیروهای عملیاتی شرکت در آماده باش کامل قرار دارند.
عبیداوی با اشاره به اقدامات فنی صورت گرفته تصریح کرد: عملیات لایروبی، پاکسازی و رفع انسداد خطوط و شبکه فاضلاب با اولویت نقاط حساس در حال انجام است؛ همزمان، اورهال، تعمیر و به روزرسانی تابلوهای برق تأسیسات و ایستگاه های پمپاژ نیز در دستور کار قرار گرفته تا تجهیزات برقی و مکانیکی از پایداری لازم در زمان بارندگی برخوردار باشند.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب اهواز در خصوص ظرفیت های موجود گفت: عملیات تکمیل ظرفیت ایستگاه های پمپاژ فاضلاب در مراحل پایانی قرار دارد و با بهره برداری از این ظرفیت ها، توان عملیاتی شبکه برای مدیریت شرایط در زمان بارندگی افزایش خواهد یافت.
وی با اشاره به تفکیک وظایف قانونی دستگاه ها افزود: مطابق قانون خدمات شهری، موضوع جمع آوری و دفع آب های سطحی در محدوده شهرها در حوزه وظایف مدیریت شهری قرار دارد و شرکت آب و فاضلاب مسئولیت مستقیم در این زمینه ندارد؛ با این حال، این شرکت در راستای کمک به مدیریت شرایط و کاهش مشکلات شهروندان، همکاری و پشتیبانی لازم را انجام خواهد داد.
عبیداوی در پایان با تاکید بر ضرورت هماهنگی میان دستگاه های خدمات رسان اظهار کرد: مدیریت مناسب شرایط ناشی از بارندگی نیازمند همکاری و هم افزایی همه دستگاه های مسئول است و اکیپ های عملیاتی تا زمان عبور از شرایط ناپایدار جوی در آماده باش کامل خواهند بود.
سایه سنگین عدم قطعیت بر مدیریت منابع آب
از سوی دیگر علی شهبازی، معاون سازمان آب و برق خوزستان با تحلیلی دقیق از شرایط اقلیمی اظهار کرد: بر اساس پیش بینی های ارائه شده و با توجه به شرایط محلی و خروجی مدل های عددی پیش بینی، احتمال بارش های نرمال تا بیش از نرمال در پاییز وجود دارد.
وی افزود: با وجود این پیش بینی، شرایط بارشی زمستان هنوز مشخص نیست و حتی برخی شواهد از احتمال مواجهه با شرایط خشکسالی در این فصل حکایت دارد که این موضوع باید به عنوان یک زنگ خطر جدی مورد توجه قرار گیرد.

شهبازی با تشریح مهم ترین مخاطرات آبی پیش روی خوزستان گفت: در پاییز بیشتر با روان آب ها، سیلاب های حوزه های میانی و آبگرفتگی های شهری مواجه هستیم و در زمستان و بهار نیز باید برای تلفیق این مخاطرات، همچنین احتمال وقوع خشکسالی و سیلاب، آمادگی بیشتری داشته باشیم.
معاون سازمان آب و برق خوزستان با تاکید بر لزوم پذیرش خسارت های کنترل شده بیان کرد: در شرایط حدی نباید برای جلوگیری از خسارت های کوچک، زمینه ایجاد خسارت های بسیار بزرگ فراهم شود، از این رو باید ظرفیت پذیرش خسارت و مدیریت آن از هم اکنون در برنامه ریزی ها لحاظ شود.
وی همچنین بر ضرورت افزایش تاب آوری در برابر مخاطرات آبی تاکید کرد و گفت: ایجاد سکوی ملی، افزایش دقت پیش بینی ها و تقویت هماهنگی میان دستگاه های مسئول از جمله اقداماتی است که باید برای ارتقای تاب آوری در برابر مخاطرات آبی دنبال شود.
شهبازی در بخشی از سخنان خود بر ضرورت اجرای دقیق قوانین و دستورالعمل های مدیریت بحران تاکید کرد و افزود: از سال ۱۳۹۸ تاکنون قوانین و دستورالعمل های متعددی در این زمینه ابلاغ شده اما صرف مکاتبه برای اطمینان از اجرای صحیح این دستورالعمل ها در دستگاه های اجرایی و متولیان امر کافی نیست.
وی ادامه داد: برگزاری دوره های آموزشی و هماهنگی ویژه برای دستگاه های مرتبط ضروری است تا شرح وظایف و الزامات هر دستگاه به شکل دقیق برای مسئولان و کارشناسان تبیین شود چرا که حتی در جلسات رسمی و برخی سطوح ملی نیز در خصوص وظایف دستگاه ها در اجرای برخی دستورالعمل های مدیریت بحران سوءتفاهم هایی مشاهده می شود.
معاون سازمان آب و برق خوزستان هشدار داد: اختلال در زیرساخت های ارتباطی و قطع دسترسی به اطلاعات در شرایط بحرانی می تواند پیامدهای بسیار سنگینی داشته باشد به ویژه اینکه بخش مهمی از اطلاعات مورد نیاز مدیریت منابع آب و پیش بینی مخاطرات از طریق شبکه های ارتباطی و ایستگاه های پایش دریافت می شود.
وی با اشاره به تجربه سیلاب سال ۱۳۹۸ گفت: اگر در آن شرایط دسترسی به ابزارهای پایش و اطلاعات ایستگاه های آب و هواشناسی از طریق زیرساخت های ارتباطی قطع می شد بدون تردید میزان خسارت می توانست چندین برابر خسارت های وارد شده باشد.
ارتباط ناگسستنی آب و انرژی
محمدرضا کاویان پور، رئیس موسسه تحقیقات آب کشور نیز در همایشی در اهواز با اشاره به روند افزایشی دمای کره زمین از سال ۱۹۷۶ تا ۲۰۲۶، اظهار کرد: ال نینو یک نوسان اقلیمی است که همزمان با گرمایش زمین رخ می دهد و تغییرات دمای سطح دریاها در شکل گیری شرایط پیش رو بسیار مؤثر است؛ این روند افزایشی دما، هشداری جدی برای آینده محسوب می شود.
وی با استناد به مدل های اقلیمی، احتمال افزایش بارش در پاییز امسال، به ویژه در مناطق غرب و جنوب غرب کشور و حوزه زاگرس را مطرح کرد و افزود: در برخی نقاط این افزایش ممکن است بین ۱۰ تا ۵۰ درصد باشد.

کاویان پور با تاکید بر اصل عدم قطعیت در پیش بینی های اقلیمی گفت: پیش بینی ها قطعی نیستند؛ بنابراین تصمیم گیری ها نباید صرفاً بر اساس یک فصل انجام شود و باید با نگاهی به افق زمانی بلندمدت صورت گیرد.
سیلاب به عنوان تهدید و فرصت
فیروز قاسم زاده، مدیرکل دفتر اطلاعات و داده های آب شرکت مدیریت منابع آب ایران نیز در همایشی به منظور مدیریت پدیده ال نینو در استان خوزستان با اشاره به احتمال وقوع سیلاب های قابل توجه در پاییز و زمستان پیش رو، بر ضرورت اتخاذ تدابیر پیشگیرانه برای کاهش خسارات و بهره گیری حداکثری از ظرفیت سیلاب ها برای تقویت منابع آب تاکید کرد و گفت: وقوع بارش ها و سیلاب های احتمالی به معنای خروج کشور از وضعیت بحران آب نیست.
قاسم زاده در همایش تخصصی مخاطرات آبی در سناریو ال نینو اظهار کرد: بر اساس پیش بینی های انجام شده و نتایج مدل های پیش بینی، احتمال مواجهه کشور با سیلاب های قابل توجه در این دوره وجود دارد. وقوع سیلاب می تواند در بهبود وضعیت منابع آب کشور مؤثر باشد، اما از سوی دیگر، این پدیده یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی به شمار می رود و معمولاً خسارات قابل توجهی به همراه دارد.
وی درباره برنامه ریزی وزارت نیرو برای بهره گیری از سیلاب های احتمالی در راستای تقویت منابع آب کشور گفت: در وزارت نیرو برنامه ریزی شده است تا مخازن به شکل بهینه مدیریت شوند و در پایان این دوره، حداکثر ذخیره سازی ممکن در مخازن انجام شود.
هشدار نسبت به ناترازی انرژی
همچنین احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم نیز در جریان این همایش اظهار کرد: بر اساس اکثر مدل های پیش بینی فصلی، احتمال قرارگیری پاییز امسال در دوره پربارش بیش از ۷۰ درصد برآورد می شود که می تواند برای استان های زاگرس نشین، فرصتی برای جبران کمبود منابع آبی و در عین حال تهدیدی در قالب سیلاب های ناگهانی باشد.
وی با تاکید بر لزوم آمادگی در برابر نوسانات اقلیمی افزود: با توجه به احتمال وقوع بارش های شدید در حوضه های آبریز، شناسایی نقاط بحرانی و تقویت اقدامات آبخیزداری جهت کاهش شدت سیلاب ها، از اولویت های اصلی دستگاه های اجرایی است.

رئیس مرکز ملی اقلیم همچنین با هشدار نسبت به ناترازی انرژی در زمستان پیش رو، تصریح کرد: نباید با تکیه صرف بر پیش بینی های دمای بالاتر از نرمال، احتمال وقوع امواج سرمای شدید را نادیده گرفت؛ چرا که افت دما می تواند فشار مضاعفی بر شبکه توزیع گاز و برق وارد کند؛ لذا برنامه ریزی برای ذخیره سازی انرژی و مدیریت هوشمند منابع باید در دستور کار قرار گیرد.
در نهایت باید اذعان داشت که مواجهه با پدیده های اقلیمی همچون ال نینو، بیش از آنکه نیازمند واکنش های هیجانی و لحظه ای باشد، در گرو یک برنامه ریزی منسجم، علمی و پیشگیرانه است. تجربه های تلخ گذشته در خوزستان نشان داده است که هرگونه تعلل در تقویت زیرساخت ها یا ناهماهنگی میان دستگاه های متولی، می تواند به بهای از دست رفتن سرمایه های اجتماعی و اقتصادی تمام شود. مدیریت بحران، نه فقط یک وظیفه اداری، که یک ضرورت حیات بخش برای استانی است که قلب تپنده انرژی و آب کشور محسوب می شود.
امید است با تکیه بر یافته های علمی متخصصان و تقویت روحیه مسئولیت پذیری در دستگاه های اجرایی، خوزستان بتواند از آزمون های پیش رو سربلند بیرون آید. پایداری در مدیریت مصرف، حفاظت از حریم رودخانه ها و آمادگی شبانه روزی برای رویارویی با مخاطرات، نه یک انتخاب، بلکه تنها راهکار عملی برای سازگاری با شرایط سخت اقلیمی است که آینده این سرزمین را تهدید می کند.