پیام خوزستان - خبرگزاری مهر، گروه استانها – محراب علوی: سیوچهارمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران در خوزستان امسال با اجرای مجموعهای از برنامههای فرهنگی، ادبی، هنری همراه شد؛ برنامههایی که تلاش داشتند کتاب را از قالب یک مناسبت تقویمی خارج کنند، دامنه مخاطبان آن را گسترش دهند، نویسندگان بومی را بیشتر معرفی کنند، امکان دسترسی گروههای مختلف مردم به آثار مکتوب را افزایش دهند.
استان خوزستان با پیشینهای گسترده در حوزه شعر، داستان، پژوهش، ادبیات اقوام، فعالیتهای نمایشی، موسیقی، هنرهای آیینی، ظرفیتهای متنوعی برای گسترش فرهنگ مطالعه دارد. با این حال، فاصله میان ظرفیتهای فرهنگی استان با میزان دسترسی عمومی به کتاب، استمرار فعالیتهای مطالعاتی، وضعیت اقتصادی چرخه نشر، همچنان یکی از موضوعاتی است که نیازمند توجه جدی دستگاههای فرهنگی، مدیریت شهری، نهادهای اجتماعی، مجموعههای مردمی است.
برنامههای امسال هفته کتاب در خوزستان با محوریت ۱۱ برنامه شاخص برگزار شد؛ برنامههایی که از توزیع کتابهای اهدایی در تجمعات مردمی اهواز آغاز شد، به نشستهای ادبی شهرستانها، تجهیز کتابخانههای مساجد، برگزاری مسابقات کتابخوانی، رونمایی از آثار نویسندگان بومی، اجرای نمایشهای خیابانی، اهدای کتاب به مسافران، بازدید از کتابفروشیها رسید. این مجموعه فعالیتها اگر با حمایت مستمر همراه شود، میتواند زمینهساز شکلگیری جریان فراگیرتری برای مطالعه در استان باشد.
۱۱ برنامه شاخص برای هفته کتاب
حسین براتی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به برنامههای پیشبینیشده برای هفته کتاب گفت: امسال ۱۱ برنامه شاخص فرهنگی با هدف گسترش فعالیتهای کتابمحور، استفاده از ظرفیت فعالان فرهنگی، ادبی، هنری، تقویت ارتباط مردم با کتاب، مطالعه در نقاط مختلف استان اجرا شد.

وی افزود: تلاش ما این بود که هفته کتاب تنها به برگزاری چند مراسم رسمی محدود نشود، بلکه فرصتی برای حضور فعال نویسندگان، شاعران، ناشران، هنرمندان، انجمنهای ادبی، کانونهای فرهنگی، مجموعههای مردمی باشد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان ادامه داد: ترویج فرهنگ مطالعه نیازمند همکاری دستگاههای مختلف است. هیچ نهاد فرهنگی به تنهایی نمیتواند کتابخوانی را به رفتاری عمومی، پایدار، اثرگذار تبدیل کند. باید از ظرفیت مدارس، دانشگاهها، مساجد، کتابخانهها، انجمنهای ادبی، تشکلهای مردمی، رسانهها، مراکز هنری استفاده شود.
براتی توضیح داد: برنامههای هفته کتاب امسال در بخشهای مختلف طراحی شد تا گروههای گوناگون جامعه، از کودکان، نوجوانان، جوانان تا خانوادهها، اهالی فرهنگ، مسافران، ساکنان مناطق کمتر برخوردار، امکان ارتباط با کتاب را پیدا کنند.
وی با تأکید بر ضرورت استمرار فعالیتها در این حوزه گفت: برگزاری برنامه در یک هفته میتواند توجه عمومی را به کتاب جلب کند اما اثرگذاری واقعی زمانی شکل میگیرد که فعالیتهای فرهنگی در طول سال ادامه داشته باشد. کتابخوانی باید در زندگی روزمره مردم جایگاه پیدا کند، از فضای مناسبتی فاصله بگیرد.
حضور اهالی فرهنگ در برنامهها
علی بهرامی، معاون فرهنگی، رسانه اداره کل فرهنگ، ارشاد اسلامی خوزستان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، مشارکت نویسندگان، شاعران، ناشران، فعالان فرهنگی را یکی از نقاط قابل توجه برنامههای امسال دانست.

وی گفت: استقبال جامعه فرهنگی استان از برنامههای هفته کتاب نشان داد که خوزستان از ظرفیت انسانی ارزشمندی برخوردار است. نویسندگان، شاعران، ناشران، پژوهشگران، انجمنهای ادبی، گروههای فرهنگی، علاقهمند هستند در برنامههای ترویجی حضور داشته باشند، به شرط آنکه زمینه مناسب برای مشارکت آنان فراهم شود.
بهرامی افزود: برنامههای فرهنگی زمانی اثرگذاری بیشتری دارند که مخاطب، خود را تنها دریافتکننده یک پیام نبیند، بلکه در روند تولید، معرفی، نقد، ترویج آثار حضور داشته باشد. به همین دلیل، تلاش شد نشستها، محافل ادبی، برنامههای معرفی کتاب، رونماییها با حضور مستقیم اهالی فرهنگ، مخاطبان، علاقهمندان برگزار شود.
یکی از برنامههای متفاوت هفته کتاب در خوزستان، توزیع کتابهای اهدایی در تجمعات مردمی اهواز بود؛ اقدامی که با هدف قرار دادن کتاب در دسترس شهروندان صورت گرفت. این برنامه از آن جهت اهمیت داشت که کتاب را از فضای محدود کتابخانه، کتابفروشی، مدرسه خارج کرد، آن را به محیط عمومی شهر برد.
توزیع کتاب در میان مردم، به خودی خود نمیتواند مسئله مطالعه را حل کند، اما میتواند نقطه آغاز یک ارتباط باشد. بسیاری از مخاطبان شاید به دلیل مشغله، محدودیت اقتصادی، نبود دسترسی مناسب، فاصله گرفتن از کتابفروشیها، کمتر به سراغ کتاب بروند. حضور کتاب در تجمعات عمومی، پایانهها، محلهها، میتواند توجه این گروهها را جلب کند.
مساجد؛ کتابخانههایی نزدیک به مردم
در کنار برنامههای اداره کل فرهنگ، ارشاد اسلامی خوزستان، فعالیت کانونهای فرهنگی، هنری مساجد نیز در هفته کتاب مورد توجه قرار گرفت. مساجد به دلیل حضور مستقیم در محلهها، دسترسی آسان خانوادهها، نوجوانان، جوانان، ظرفیت مهمی برای ترویج مطالعه دارند.
تجهیز کتابخانههای برخی مساجد، برگزاری مسابقات کتابخوانی، معرفی آثار، تشویق اعضای کانونها به مطالعه، از برنامههایی بود که در این بخش اجرا شد. این فعالیتها بهویژه در مناطق کمتر برخوردار میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد؛ مناطقی که گاهی دسترسی به کتابخانههای عمومی، کتابفروشیها، مراکز فرهنگی در آنها محدود است.

کتابخانه مسجدی، اگر از منابع تازه، فضای مناسب، برنامه منظم، نیروی فعال برخوردار باشد، میتواند به یکی از کانونهای اثرگذار فرهنگی محله تبدیل شود. برگزاری نشستهای خوانش کتاب، گفتگو با نویسندگان، مسابقات مطالعاتی، برنامههای قصهگویی برای کودکان، کارگاههای ادبی برای نوجوانان، از جمله فعالیتهایی است که میتواند به این کتابخانهها جان تازه بدهد.
البته تجهیز کتابخانهها نباید تنها به اهدای چند قفسه کتاب محدود شود. استمرار تأمین منابع، بهروزرسانی آثار، آموزش مسئولان کتابخانه، ایجاد نظام امانت، شناخت نیاز مخاطبان، ارزیابی میزان مراجعه، از ضرورتهایی است که باید در برنامهریزی فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.
ادبیات اقوام؛ روایت هویت خوزستان
آرمان موری احمدی، رئیس اداره فرهنگی اداره کل فرهنگ، ارشاد اسلامی خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به بخشهای تخصصی هفته کتاب گفت: تهیه، انتشار کلیپها، تیزرهای معرفی برنامهها، برگزاری نشستهای ادبیات اقوام با حضور شاعران، نویسندگان، پژوهشگران، از جمله فعالیتهای این دوره بود.
وی اظهار کرد: خوزستان از سرمایههای ارزشمند ادبی، فرهنگی برخوردار است. ادبیات اقوام در این استان تنها مجموعهای از شعرها، داستانها، روایتها نیست، بلکه گنجینهای از هویت، تاریخ، زبان، آیینها، تجربههای زیسته مردم این سرزمین به شمار میرود.
احمدی افزود: توجه به ادبیات اقوام میتواند به شناخت بهتر فرهنگهای بومی کمک کند. این ادبیات باید از حاشیه خارج شود، فرصت بیشتری برای معرفی، نقد، انتشار، ترجمه، عرضه در اختیار آن قرار گیرد.
وی با اشاره به رونمایی از آثار نویسندگان خوزستانی در برنامههای هفته کتاب گفت: رونمایی از کتاب، زمانی اثرگذار خواهد بود که پس از آن معرفی اثر، نقد، عرضه، دسترسی مخاطب نیز دنبال شود. هدف ما این است که آثار نویسندگان استان بیشتر دیده شود، ارتباط آنان با مخاطبان تقویت شود.
رئیس اداره فرهنگی اداره کل فرهنگ، ارشاد اسلامی خوزستان ادامه داد: سرمایههای واقعی ادبیات استان، شاعران، نویسندگان، پژوهشگران، صاحبان اندیشهای هستند که سالها برای اعتلای فرهنگ، ادبیات خوزستان تلاش کردهاند. این افراد شایسته حمایت، معرفی، دیدهشدن هستند. دستگاههای فرهنگی باید زمینه انتشار آثار، حضور نویسندگان در برنامهها، ارتباط آنان با نسل جوان را فراهم کنند.
هنر در خدمت ترویج کتابخوانی
همچنین مصطفی بوعذار، مسئول کمیته فرهنگی، هنری ستاد برگزاری هفته کتاب خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به نقش هنر در ترویج مطالعه گفت: کتابخوانی زمانی میتواند به یک رفتار اجتماعی فراگیر تبدیل شود که از ظرفیتهای مختلف فرهنگی، هنری برای معرفی کتاب، ایجاد انگیزه در مخاطبان استفاده شود.
وی افزود: اجرای نمایشهای خیابانی با موضوع کتاب، کتابخوانی، برپایی نمایشگاههای کتاب، اهدای کتاب به مسافران در پایانههای مسافربری برونشهری، رونمایی از آثار تازه، معرفی کتاب در قالبهای نمایشی، ادبی، از جمله شیوههایی است که میتواند ارتباط مردم با کتاب را تقویت کند.
بوعذار توضیح داد: امسال تلاش شد برنامههای هنری بهعنوان پیوست هفته کتاب مورد توجه قرار گیرد. حضور هنرمندان نباید تنها به اجرای برنامهای مناسبتی محدود شود. هنر میتواند مفاهیم ادبی را به زبان قابل فهم برای گروههای مختلف جامعه منتقل کند، مخاطبانی را با کتاب آشنا سازد که شاید در شرایط معمول به سراغ آن نروند.
وی ادامه داد: اهدای کتاب به مسافران در پایانههای مسافربری برونشهری، اجرای نمایشهای خیابانی، برپایی نمایشگاههای کتاب، معرفی آثار در قالبهای نمایشی، ادبی، میتواند کتاب را به بخشی از تجربه روزانه مردم تبدیل کند. این شیوهها بهویژه برای کودکان، نوجوانان، خانوادهها جذابیت بیشتری دارد.
مسئول کمیته فرهنگی، هنری ستاد هفته کتاب خوزستان گفت: استفاده از ظرفیت هنرمندان، گروههای نمایشی، انجمنهای ادبی، مؤسسات فرهنگی، هنری باید در طول سال ادامه داشته باشد. اگر هنر تنها در هفته کتاب به میدان بیاید، اثر آن محدود خواهد شد. برنامهریزی مستمر میتواند به ایجاد ارتباطی ماندگار میان هنر، کتاب، مخاطب کمک کند.
حمایت از کتابفروشیها
بازدید از فروشگاههای کتاب، گفتگو با فعالان این حوزه، معرفی تازههای نشر، رونمایی از آثار نویسندگان، برگزاری برنامههای معرفی کتاب، از دیگر بخشهای هفته کتاب در خوزستان بود. کتابفروشیها حلقه مهمی در زنجیره نشر هستند؛ حلقهای که ارتباط مستقیم با مخاطب دارد، سلیقه مطالعاتی جامعه را میشناسد، در معرفی آثار نقش ایفا میکند.

هفته کتاب میتواند آغاز یک حرکت باشد، نه پایان آن. کتاب زمانی در زندگی مردم ریشه میدواند که در مدرسه، خانه، مسجد، محله، پایانه، کتابفروشی، فضای عمومی شهر حضور داشته باشد؛ زمانی که دسترسی به آن آسان شود، خواندن آن به تجربهای اجتماعی تبدیل شود، نویسنده احساس کند اثرش دیده میشود، مخاطب بداند برای انتخاب کتاب تنها نیست.
خوزستان در میان صداهای متنوع فرهنگی خود، روایتهای بسیاری برای گفتن دارد. استمرار برنامههای کتابمحور، حمایت از جریانهای ادبی، بهرهگیری از توان هنرمندان، توجه به عدالت فرهنگی، میتواند این روایتها را به نسلهای آینده منتقل کند. آنچه امروز در قالب هفته کتاب آغاز شده، نیازمند استمرار، تدبیر، همراهی همه نهادهاست تا کتاب از یک مناسبت سالانه به بخشی پایدار از زندگی فرهنگی مردم تبدیل شود.