پیام خوزستان - ایسنا / نتایج پژوهش جدید نشان میدهد افزایش سطح اکسیژن در جو زمین، برخلاف تصور پیشین دانشمندان، بسیار زودتر از زمانبندیهای پذیرفته شده رخ داده است و اقیانوسها با تاخیری طولانی، خود را با این تغییرات سازگار کردهاند؛ این نتایج میتواند درک دانشمندان از تکامل حیات و شکلگیری شرایط مناسب برای پیدایش موجودات را تغییر دهد.
هاییانگ وانگ و چائو لی، زمینشیمیدانان دانشگاه فناوری چنگدو، شواهد مربوط به تغییرات اکسیژن جو و اقیانوسها را بررسی کردند و نتایج پژوهش آنان نشان داد برخلاف دیدگاه رایج، افزایش اکسیژن در جو لزوما همزمان با افزایش اکسیژن در اقیانوسها نبوده است.
بخش زیادی از اطلاعاتی که دانشمندان تاکنون برای بازسازی سطح اکسیژن زمین باستانی استفاده کردهاند، از سنگهای دریایی، مواد معدنی، ایزوتوپها و فلزات کمیاب به دست آمده است. این شواهد عمدتا وضعیت شیمیایی اقیانوسها را نشان میدهند و فقط بهطور غیرمستقیم درباره شرایط جو اطلاعات میدهند.
پژوهشگران در پژوهش جدید از ترکیبات سولفات در سنگهای رسوبی استفاده کردهاند، این ترکیبات میتوانند نشانههای ایزوتوپی اکسیژن موجود در جو را حفظ کنند و تصویر مستقیمتری از تغییرات اکسیژن اتمسفر در گذشته زمین ارائه دهند.
بازنگری در سه مرحله مهم افزایش اکسیژن
بر اساس یافتههای پژوهش، رویداد بزرگ اکسیژنگیری زمین که حدود ۲.۴ تا ۲.۱ میلیارد سال پیش رخ داد، همچنان معتبر است. در این دوره، تولید اکسیژن توسط سیانوباکتریها سرانجام از میزان مصرف آن در واکنشهای شیمیایی پیشی گرفت و اکسیژن توانست در جو انباشته شود، با این حال، زمانبندی دو مرحله بعدی افزایش اکسیژن مورد بازنگری قرار گرفته است.
پژوهشگران زمان این دو مرحله را بهترتیب حدود ۱.۳ تا یک میلیارد سال پیش و ۴۴۰ تا ۴۱۰ میلیون سال پیش تعیین کردهاند. این تاریخها بهمراتب زودتر از زمانبندیهای متداول برای دو رویداد مهم اکسیژنگیری در دورههای نئوپروتروزوییک و پالئوزوییک هستند.
آنان اظهار کردند آنچه در دورههای بعدی در اقیانوسها اتفاق افتاد، فقط افزایش اولیه اکسیژن نبود، بلکه اقیانوسها با تاخیری حدود ۲۰۰ میلیون سال در مرحله نخست و ۳۰ میلیون سال در مرحله دوم، خود را با تغییرات قبلی جو سازگار کردند.
اکسیژن چگونه بر تکامل حیات تاثیر گذاشت؟
نتایج این پژوهش همچنین نشان داد بین حدود یک میلیارد تا ۴۱۰ میلیون سال پیش، سطح اکسیژن جو و اقیانوسها همواره با یکدیگر هماهنگ نبوده است. مدلسازیهای انجام شده بر اساس شواهد سولفات نشان میدهد میزان اکسیژن جو در بخشهایی از دوره میانی پروتروزوییک فقط حدود ۰.۱ تا یک درصد سطح کنونی بوده است. در چنین شرایطی، فتوسنتز موجودات میکروسکوپی در آبهای کمعمق نقش مهمی در تامین اکسیژن داشت، درحالیکه بخشهای عمیق اقیانوس عمدتا فاقد اکسیژن مانده بودند.
این شرایط بر مسیر تکامل حیات نیز تاثیر گذاشت. دسترسی محدود و نوسانی به اکسیژن، زیستگاههای قابل سکونت برای موجودات وابسته به اکسیژن را محدود میکرد و همچنین زمینه تکامل سازوکارهای سازگاری با کمبود اکسیژن را فراهم میساخت. با افزایش تدریجی اکسیژن، زیستگاههای بیشتری برای موجودات بزرگتر و فعالتر فراهم شد و شرایط برای گسترش حیات پیچیدهتر بهبود یافت.
بر اساس گزارش وبسایت ارث، پژوهشگران همچنین به وجود نمونههایی از این شرایط در دریاچههای لایهبندیشده جنوبگان و ونزوئلا اشاره کردند که در آنها بخشهای کمعمق و دارای اکسیژن در کنار آبهای عمیق و فاقد اکسیژن وجود دارند.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی The Innovation منتشر شده است.