پیام خوزستان - ایسنا / ارتباط با کاوشگر «وویجر ۱» که دورترین ساخته دست بشر در فضا است، در فاصله‌ای که به حدود یک روز نوری از زمین می‌رسد، قطع و وصل شده و محققان در پی دریافت چرایی آن هستند.
کاوشگر «وویجر ۱»(Voyager 1) در حال نزدیک شدن به نقطه عطفی است که آن را در فاصله ۲۴ ساعت نوری از زمین قرار می‌دهد و وقفه اخیر در ارتباط با این فضاپیما، پرسش‌های تازه‌ای را برانگیخته است.
ناسا در اواسط ماه اکتبر ۲۰۲۶ برای مدتی ارتباط خود را با «وویجر ۱» از دست داد. این فضاپیما که نزدیک به ۵۰ سال قدمت دارد، در جریان دو نوبت ارتباطیِ برنامه‌ریزی‌شده، دیگر سیگنال رادیویی قابل‌تشخیصی ارسال نکرد. سیگنال‌ها در ۲۰ اکتبر دوباره دریافت شدند، اما مهندسان همچنان در حال بررسی علت این وقفه هستند.
این رویداد درست چند هفته پیش از آن رخ می‌دهد که انتظار می‌رود «وویجر ۱» به نخستین ساخته دست بشر تبدیل شود که به فاصله یک «روز نوری» از زمین می‌رسد؛ مسافتی که در آن، پیام‌های رادیویی برای رسیدن به مقصد (در هر یک از دو جهت) به ۲۴ ساعت زمان کامل نیاز دارند.
«شبکه فضای عمیق»(Deep Space Network) ناسا که سامانه‌ای جهانی متشکل از آنتن‌های رادیویی بزرگ برای برقراری ارتباط با فضاپیماهای دوردست است، در روزهای ۱۸ و ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ موفق به دریافت سیگنال «وویجر ۱» نشد. این کاوشگر اکنون در فاصله تقریبی ۲۴ میلیارد کیلومتری از زمین قرار دارد.
ارتباطات در ۲۰ اکتبر، یعنی حدود ۴۸ ساعت پس از آغاز وقفه، دوباره برقرار شد. ناسا اعلام کرده است که از آن زمان تاکنون، تیم مربوطه ارتباط خود را با این فضاپیما حفظ کرده است.
احتمال یک واکنش ایمنی خودکار
مهندسان همچنان در تلاشند تا دریابند چه عاملی باعث این قطع ارتباط شده است. با این حال، ناسا مشخص کرده است که در جریان این رویداد، یکی از گروه‌های پیشرانه‌های (موتورهای کوچک) «وویجر ۱» از مدار خارج شده و این امر موجب فعال شدن خودکار پیشرانه‌های پشتیبان شده است.
این فضاپیما به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شده است که اگر رایانه‌های داخلی آن مشکلی احتمالی در پیشرانه‌های فعال تشخیص دهند، چنین واکنشی نشان دهد. این سامانه حفاظتی خودکار می‌تواند کاوشگر را در وضعیتی پایدار و ایمن قرار دهد و همزمان با بررسی‌های مهندسان، فعالیت‌های عادی آن را متوقف کند.
سیگنال‌های فضاپیما پیش از آنکه تیم مستقر در زمین بتواند دستوراتی برای عیب‌یابی مشکل ارسال کند، دوباره دریافت شدند.
کریم بدرالدین(Kareem Badaruddin)، مدیر مأموریت «وویجر» در «آزمایشگاه پیش‌رانش جت»(JPL) ناسا می‌گوید: این نخستین باری است که شاهد چنین رفتاری از سوی این فضاپیما هستیم؛ اما باید در نظر داشت که ما در مرحله‌ای از مأموریت قرار داریم که باید انتظار رویدادهای غیرمنتظره را داشته باشیم. از اینکه دوباره با «وویجر ۱» ارتباط برقرار کرده‌ایم، آسوده‌خاطر شده‌ایم و مشتاقیم بدانیم چه اتفاقی رخ داده است.
این رویداد یادآوری دیگری از چالش‌های هدایت فضاپیماهایی است که نزدیک به نیم قرن پیش پرتاب شده‌اند؛ به‌ویژه آنکه منابع تأمین انرژی آنها به‌مرور ضعیف‌تر می‌شوند.
ناسا در تلاش است تا عمر مفید «وویجر ۱» را تا حد امکان افزایش دهد
«وویجر ۱» و همتای آن «وویجر ۲» از «ژنراتورهای ترموالکتریک رادیوایزوتوپ»(RTG) بهره می‌برند که گرمای حاصل از واپاشی پلوتونیوم را به الکتریسیته تبدیل می‌کنند. با واپاشی این ماده رادیواکتیو، این فضاپیماها هر سال حدود چهار وات از توان الکتریکی خود را از دست می‌دهند.
مهندسان برای تداوم فعالیت این کاوشگرها، به‌تدریج ابزارها و سیستم‌هایی را که دیگر برای مأموریت‌هایشان ضروری نیستند، خاموش کرده‌اند.
تیم «وویجر» در ماه سپتامبر اقدام مهمی را برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی «وویجر ۱» به انجام رساند که به آن لقب «انفجار بزرگ»(Big Bang) داده‌اند. در این عملیات، مهندسان همزمان سه دستگاه را خاموش و جایگزین‌هایی با مصرف انرژی کمتر را فعال کردند؛ اقدامی که ضمن حفظ تعادل حرارتی فضاپیما، به کاهش مصرف انرژی آن کمک کرد.
این فرآیند با هدف افزایش عمر عملیاتی ابزارهای علمیِ باقی‌مانده در «وویجر ۱» طراحی شده بود. طبق برآورد ناسا، اگر این تغییرات اعمال نمی‌شد، آنها ناچار می‌شدند تا تابستان سال ۲۰۲۷، یکی دیگر از ابزارهای فضاپیما را خاموش کنند.
هر دو فضاپیما اکنون در فضای میان‌ستاره‌ای و فراتر از «هلیوسفر»(heliosphere) که حباب عظیم ذرات و میدان‌های مغناطیسی است که توسط خورشید ایجاد شده است، در حال حرکت هستند. آنها همچنان تنها فضاپیماهایی محسوب می‌شوند که به‌طور مستقیم به مطالعه این منطقه پرداخته‌اند.
انتظاری ۲۴ ساعته برای دریافت پیام از زمین
«وویجر ۱» به نقطه عطف مهم دیگری نزدیک می‌شود. ناسا پیش‌بینی می‌کند که در تاریخ ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶، فاصله این فضاپیما از زمین به ۲۵ میلیارد و ۹۰۲ میلیون کیلومتر برسد؛ مسافتی که معادل «یک روز نوری» است.
«روز نوری» به مسافتی گفته می‌شود که نور در مدت ۲۴ ساعت طی می‌کند. از آنجا که سیگنال‌های رادیویی با سرعت نور حرکت می‌کنند، رسیدن پیام به «وویجر ۱» در آن زمان یک شبانه‌روز کامل طول خواهد کشید و دریافت پاسخ از سوی فضاپیما نیز یک شبانه‌روز دیگر زمان می‌برد.
این بدان معنا است که حتی اگر همه چیز طبق انتظار پیش برود، یک تبادل پیام ساده با این کاوشگر حدود ۴۸ ساعت به طول خواهد انجامید.
کاوشگر «وویجر ۱» در حال حاضر با سرعتی در حدود ۶۱ هزار و ۱۵۵ کیلومتر بر ساعت در حرکت است. این کاوشگر که در سپتامبر ۱۹۷۷ پرتاب شد، اکنون به دورترین ساخته دست بشر از زمین تبدیل شده و بسیار فراتر از سیاراتی رفته است که در ابتدا برای کاوش آنها اعزام شده بود.
رسیدن به مسافت «یک روز نوری»، تغییری در محیط پیرامون یا نحوه عملکرد این فضاپیما ایجاد نخواهد کرد؛ اما معیاری چشمگیر به دست می‌دهد که نشان می‌دهد دورترین کاوشگرِ ساخته بشر تا چه اندازه از زمین فاصله گرفته و سیگنال‌های آن برای رسیدن به خانه، چه مسافت دوری را باید طی کنند.