پیام خوزستان - ایسنا / در تحقیق جدیدی که توسط محققان ایرانی انجام شده است، ضرورت گذار از پرونده‌های کاغذی به سامانه‌های الکترونیک سلامت مورد واکاوی قرار گرفته و راهکارهایی برای بهبود زیرساخت‌های فعلی ارائه شده است تا مدیریت خدمات درمانی بهینه‌سازی شود.
امروزه با پیشرفت چشمگیر فناوری در حوزه‌های مختلف، نظام‌های سلامت در سراسر جهان نیز ناگزیر به حرکت به سوی دیجیتالی شدن هستند. در دنیای پررقابت امروز که انتظارات بیماران و ذی‌نفعان حوزه سلامت به شدت افزایش یافته است، کیفیت خدمات بهداشتی مستقیماً با کیفیت و سرعت دسترسی به اطلاعات گره خورده است. در گذشته، پرونده‌های کاغذی ابزار اصلی ثبت اطلاعات بیماران بودند، اما این روش سنتی به دلیل محدودیت‌های ذاتی، در پردازش سریع و دقیق داده‌ها ناکام است. امروزه نیاز به نظامی که بتواند اطلاعات را به صورت آنی، ایمن و دقیق در اختیار کادر درمان قرار دهد، به یک ضرورت حیاتی تبدیل شده است؛ ضرورتی که پرونده الکترونیک سلامت (EHR) پاسخی برای آن محسوب می‌شود.
پرونده الکترونیک سلامت یا همان EHR، فراتر از یک مخزن دیجیتال ساده، ستون فقرات نظام سلامت مدرن است. این سامانه به جمع‌آوری مستمر و الکترونیک اطلاعات سلامت شهروندان، از پیش از تولد تا پس از مرگ کمک می‌کند. رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات نه تنها روند تشخیص و درمان بیماری‌ها را تسهیل کرده، بلکه به سیاست‌گذاران اجازه می‌دهد تا با تحلیل داده‌های یکپارچه، تصمیمات کلان مدیریتی اتخاذ کنند.
مزایای این سیستم از افزایش ایمنی بیماران و کاهش خطاهای پزشکی گرفته تا بهبود تعامل میان پزشکان و پرستاران، آن را به بخشی جدایی‌ناپذیر از نظام‌های سلامت کشورهای توسعه‌یافته تبدیل کرده است. در ایران نیز تلاش‌هایی برای پیاده‌سازی این سامانه صورت گرفته است که نقش آن به‌ویژه در مدیریت آمار بیماران در دوران اپیدمی کووید-۱۹ نمایان شد.
در همین راستا، پژوهشگران دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد و دانشگاه علوم پزشکی ایران، در پژوهشی به واکاوی چالش‌ها و ظرفیت‌های این فناوری در کشور پرداخته‌اند. در این تحقیق که با هدایت طاهره شفقت (استادیار مدیریت و اقتصاد سلامت) و تیم همکارانشان انجام شد، متخصصان تلاش کردند جایگاه فعلی این سیستم را در شبکه بهداشتی کشور تحلیل کنند. محققان با بررسی وضعیت کنونی پرونده‌های الکترونیک، به دنبال یافتن نقاط قوت و خلأهای اجرایی بوده‌اند که مانع از بهره‌برداری حداکثری از این فناوری در نظام سلامت ایران می‌شود.
پژوهش فوق با بهره‌گیری از روش «تحلیل اسناد»، به بررسی دقیق متون و سیاست‌های کلان سلامت کشور پرداخته است. محققان ابتدا اسناد مرتبط با پرونده الکترونیک سلامت و پرونده‌های پزشکی دیجیتال را از میان منابع معتبر جمع‌آوری کرده و پس از غربال‌گری، آن‌ها را برای تحلیل کیفی انتخاب نمودند. در این روش، اسناد به دقت مطالعه و کدگذاری شدند تا یافته‌های پژوهش بر اساس محتوای واقعی سیاست‌گذاری‌های انجام شده، استخراج گردند. هدف از این کار، شناسایی چالش‌های ساختاری، فرآیندی و قانونی در مسیر اجرای این طرح ملی بود.
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهند که پرونده الکترونیک سلامت مزایای قابل‌توجهی برای نظام سلامت به همراه دارد. از مهم‌ترین این مزایا می‌توان به کاهش خطاهای پزشکی، مدیریت دقیق‌تر منابع مالی و افزایش کارایی در ارائه خدمات اشاره کرد. همچنین، این سامانه دسترسی سریع و آسان کادر درمان به تاریخچه کامل پزشکی بیماران را فراهم کرده و از تکرار آزمایش‌های غیرضروری جلوگیری می‌کند. علاوه بر این، سیستم EHR نقش تسهیل‌گری در امر آموزش و پژوهش‌های پزشکی ایفا کرده و ابزاری قدرتمند برای نظارت و مدیریت کلان در نظام سلامت به شمار می‌رود.
با این حال، محققان هشدار می‌دهند که این سیستم در ایران با چالش‌های مهمی روبه‌روست. این چالش‌ها در دسته‌های «ساختاری» مانند نبود معماری یکپارچه، «فرآیندی» مانند عدم اتصال مراکز درمانی به شبکه تبادل اطلاعات و «قانونی» مانند نبود آیین‌نامه‌های مدون برای صیانت از حریم خصوصی بیمار طبقه‌بندی می‌شوند.
نتیجه‌گیری مطالعه بر این نکته تأکید دارد که برای بهره‌برداری کامل از مزایای این فناوری، علاوه بر تقویت زیرساخت‌های فنی، توسعه آموزش ذی‌نفعان و تقویت همکاری‌های بین‌بخشی میان نهادهایی نظیر وزارت بهداشت، شورای عالی بیمه و سازمان نظام پزشکی ضروری است.
اهمیت این یافته‌ها زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم خطاهای پزشکی، به‌ویژه در نسخه نویسی یا تفسیر نتایج آزمایش‌ها، یکی از عوامل اصلی افزایش مدت بستری و مرگ‌ومیر بیماران است. مطالعات بین‌المللی نیز تأیید می‌کنند که استقرار یک سیستم EHR کارآمد، نه تنها هزینه‌های درمانی را به شدت کاهش می‌دهد، بلکه با افزایش شفافیت در عملکرد کادر درمان، اعتماد عمومی به نظام سلامت را ارتقا می‌بخشد. این سیستم به پزشکان این امکان را می‌دهد تا به جای سردرگمی در کاغذبازی، بر روی درمان بیمار تمرکز کنند.
در نهایت، موفقیت پرونده الکترونیک سلامت در ایران فراتر از بحث‌های فنی و نرم‌افزاری است. طبق تحلیل‌های این پژوهش، استقرار این سیستم نیازمند رویکردی چندجانبه است که در آن امنیت داده‌ها، رعایت حقوق بیماران و مشارکت فعالانه تمامی ارکان نظام سلامت دیده شده باشد. این نتایج نشان می‌دهند که پرونده الکترونیک سلامت، بیش از آنکه یک ابزار فناوری باشد، یک فرهنگ سازمانی جدید در نظام سلامت است که نیازمند مدیریت تغییر و تعهد جدی نهادهای سیاست‌گذار است.
این مطالعه ارزشمند در «فصلنامه راهبردهای مدیریت در نظام سلامت» که از نشریات علمی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد است، به چاپ رسیده و نتایج آن می‌توانند مبنای تصمیم‌گیری‌های آتی در حوزه فناوری‌های سلامت کشور قرار گیرند.