پیام خوزستان - مهر / نشانههای اقلیمی درخوزستان از احتمال بارش فراتر از نرمال درپاییز حکایت دارند. همین احتمال برای آنکه مدیریت ازمرحله واکنش پس از حادثه به مرحله پیشگیری پیش ازحادثه حرکت کند، کافی است.
پاییز برای خوزستان فصلی است که میتواند هم نویدبخش جان گرفتن زمینهای تشنه باشد، هم آزمونی جدی برای زیرساختهایی که در برابر بارشهای تند و روانآبهای ناگهانی قرار میگیرند. در سرزمینی که خاطره سیلابهای سال ۱۳۹۸ هنوز در ذهن مردم بسیاری از شهرها و روستاها باقی مانده است، هر هشدار هواشناسی باید به زبانی روشن برای آمادگی اجرایی ترجمه شود.
اکنون نشانههای اقلیمی از احتمال بارشهای فراتر از نرمال در ماههای پیشرو حکایت دارند. هرچند کارشناسان هواشناسی بر قطعی نبودن پیشبینیهای فصلی تأکید دارند، اما همین احتمال برای آنکه مدیریت بحران از مرحله واکنش پس از حادثه به مرحله پیشگیری پیش از حادثه حرکت کند، کافی است. آمادگی در برابر سیلاب زمانی معنا مییابد که کانالها پیش از بارندگی لایروبی شده باشند، ایستگاههای پمپاژ پیش از آبگرفتگی بررسی شوند، سیلبندها پیش از فشار آب مقاومسازی شوند.
برگزاری جلسات ستاد مدیریت بحران در استانداری خوزستان و متعاقبا آن سایر شهرهای استان نشان میدهد دستگاههای اجرایی نسبت به ضرورت هماهنگی آگاه هستند. با این حال، تجربه رخدادهای گذشته یک نکته را به روشنی یادآوری میکند؛ مصوبهای که در جلسه باقی بماند، در روز بارش سنگین نمیتواند گرهی از کار مردم باز کند. آنچه امروز اهمیت دارد، عبور مصوبات از مسیر کاغذ تا میدان اقدام است.
جلسه بررسی تمهیدات پیشگیرانه برای مواجهه با بارشهای پاییزی به ریاست سید مهران علمالهدایی معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خوزستان برگزار شد. در این نشست مدیرکل مدیریت بحران، مدیرکل امور شهری و شوراها، مدیرکل دفتر فنی، مدیرکل هواشناسی، فرمانداران و نمایندگان دستگاههای اجرایی حضور داشتند تا آخرین وضعیت آمادگی استان در برابر مخاطرات ناشی از بارندگیهای احتمالی بررسی شود.
در همین زمینه سیدمهران علمالهدایی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خوزستان با اشاره به تأکید استاندار خوزستان بر برنامهریزی پیشگیرانه اظهار کرد: با توجه به پیشبینی بارشهای فراتر از نرمال در پاییز، برنامهریزیها بر اساس بدترین سناریوی احتمالی انجام شده است تا استان از آمادگی لازم برای مدیریت شرایط پیشرو برخوردار باشد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خوزستان ادامه داد: فرمانداران به عنوان رؤسای ستادهای مدیریت بحران شهرستانها، جلسات هفتگی را برای پیگیری اقدامات برگزار میکنند. در سطح استان نیز کارگروه ویژهای برای بررسی و جمعبندی گزارشهای شهرستانها تشکیل شده است.
وی با تأکید بر ضرورت استفاده از تجربههای علمی و اجرایی سالهای گذشته بیان کرد: نتایج مطالعات دانشگاه شهید چمران اهواز درباره سیلاب سال ۱۳۹۸ باید مورد توجه جدی قرار گیرد. تکالیف مشخصی نیز برای شهرداریها در زمینه مدیریت روانآبها و سیلابهای درونشهری تعیین شده است.
همچنین علمالهدایی در گفتگو با خبرنگار مهر درباره سازوکار پیگیری اقدامات دستگاهها گفت: نظارت بر تمام این اقدامات دستگاههای معین بر عهده سازمان آب و برق خوزستان است. برای مقابله با پدیده النینو با توجه به اینکه پیشبینی میشود بارشهایی فراتر از نرمال داشته باشیم، برنامهریزی بر این مبنا قرار گرفته است که بدترین سناریوی ممکن پیشبینی شود و مطابق آن اقدامات لازم انجام گیرد.
وی توضیح داد: تمامی نقاط بحرانی سیلبندهای استان همچنین سازههای تقاطعی فاقد آبگذری به تفکیک مشخص شد. مجموعه آب و برق خوزستان این موارد را شناسایی کرده بود. دستگاه اقدامکننده همچنین دستگاههای معینی که باید در این خصوص اقدام کنند، برای هر یک از بازهها تعیین شدند و بلافاصله پس از این جلسه ابلاغ خواهند شد.
فرمانداران مراقب باشند
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خوزستان افزود: فرمانداران به عنوان رؤسای ستاد بحران شهرستانها، جلسات هفتگی را برگزار میکنند. در ستاد بحران استان نیز یک کارگروه ویژه تعیین شده است تا فرمانداران گزارشهای خود را ارائه کنند و پس از جمعبندی، روند اجرای مصوبات با دقت بیشتری دنبال شود. ضمن اینکه تکالیفی نیز برای شهرداریها مشخص شده است.
هشدار نسبت به احتمال پربارشی در فصل پاییز، تنها یک گزارش هواشناسی نیست. بارندگی مطلوب میتواند به تقویت منابع آبی، بهبود شرایط کشاورزی، افزایش ذخایر سدها و کاهش بخشی از آثار خشکسالی کمک کند اما هنگامی که شدت بارش از ظرفیت جذب زمین، کانالها، رودخانهها یا سامانه دفع آبهای سطحی بیشتر شود، همین نعمت طبیعی به مخاطرهای برای شهرها، روستاها و راههای ارتباطی تبدیل خواهد شد.
محمد سبزهزاری، مدیرکل هواشناسی خوزستان با اشاره به هشدارهای سازمان جهانی هواشناسی و سازمان هواشناسی کشور درباره احتمال وقوع پدیده النینو با مقادیر شاخص بالا در منطقه از پیشبینی بارشهای فراتر از نرمال در مهر و آبان خبر داده بود.
وی اظهار کرد: افزایش دمای اقیانوسها موجب تقویت پدیده النینو میشود و دمای فعلی اقیانوسها نشان میدهد که در ماههای مهر و آبان میزان این شاخص میتواند به اعداد بالایی برسد.
سبزهزاری افزود: سازمان هواشناسی ایران و سازمان جهانی هواشناسی اعلام کردهاند که احتمال وقوع پدیده النینو تا ماه نوامبر، از ۱۰ آبان تا ۱۰ آذر، ۹۰ درصد است. مدلهای هواشناسی نیز برای آن دوره احتمال بارشهای خوب و فراتر از نرمال را پیشبینی میکنند که در صورت تحقق، باید از هماکنون آمادگی داشته باشیم.
وی با اشاره به شاخص نوسان دوقطبی اقیانوس هند گفت: بررسیها نشان میدهد تقریباً هرگاه دو شاخص النینو و نوسان دوقطبی اقیانوس هند در ماه اکتبر در فاز مناسب قرار داشته باشند، میتوان انتظار بارشهای فراتر از نرمال را در منطقه جنوب غرب ایران داشت.
مدیرکل هواشناسی خوزستان ادامه داد: از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، به جز یک مورد، سایر موارد نشان دادهاند که بالا بودن این دو شاخص تأثیر مطلوبی بر بارشهای منطقه داشته است. آخرین تصاویر دریافتی از مدلهای هواشناسی، وضعیت بارندگی در مهرماه را بسیار خوب و ماه آبان را نیز مشابه آن پیشبینی میکند.
وی تصریح کرد: به نظر میرسد با توجه به شاخصهای دورپیوندی همچنین خروجی مدلهای فصلی بارش، پاییز خوبی در پیش داشته باشیم اما پیشبینیهای دقیقتر برای چند روز آینده قابل ارائه خواهد بود. همواره باید در نظر داشت که هرگونه پیشبینی برای آینده چه در حوزه هواشناسی چه در دیگر حوزهها، با خطا و احتمال همراه است.
این تأکید کارشناسی مهم است؛ زیرا آمادهباش دستگاهها نباید به معنای قطعی دانستن وقوع سیلاب تلقی شود. مدیریت ریسک، هنر آماده شدن برای احتمالهاست. هرچه احتمال یک رخداد پرخطر بیشتر باشد، ضرورت پیشگیری نیز بیشتر میشود. در چنین شرایطی هزینه اقدام پیشگیرانه به مراتب کمتر از هزینه جبران خسارتهای انسانی، اجتماعی و اقتصادی پس از وقوع حادثه خواهد بود.
سیلبندها و سازههای تقاطعی در کانون توجه
یکی از محورهای اصلی نشست استانداری خوزستان، شناسایی نقاط بحرانی سیلبندها و سازههای تقاطعی فاقد آبگذری بود. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که اختلال در مسیر طبیعی عبور آب میتواند روانآبها را به سمت مناطق مسکونی، اراضی کشاورزی و راههای ارتباطی هدایت کند.
سازههای تقاطعی زمانی که ظرفیت عبور آب کافی نداشته باشند یا دهانه آنها بر اثر رسوبات، نخالههای ساختمانی و پسماند مسدود شود، در نخستین بارشهای سنگین به گلوگاههای بحرانی تبدیل میشوند. در این میان، شناسایی این نقاط نخستین گام است اما گام تعیینکننده، رفع واقعی نقصها پیش از آغاز موجهای بارشی خواهد بود.
سازمان آب و برق خوزستان در این فرآیند مسئولیت نظارتی بر اقدامات دستگاههای معین را بر عهده دارد. این نقش میتواند به ایجاد انسجام میان مجموعههای اجرایی کمک کند، مشروط بر آنکه گزارشهای شهرستانی با شاخصهای دقیق، زمانبندی مشخص و بازدیدهای میدانی همراه شود.
تأکید بر ایمنسازی پیش از حادثه
در شهرستان اندیمشک نیز جلسه ستاد مدیریت بحران به ریاست فضلاله بهداد، فرماندار این شهرستان برگزار شد. در این نشست، آخرین وضعیت نقاط حادثهخیز شهرستان همچنین راهکارهای رفع و ایمنسازی این نقاط مورد بررسی قرار گرفت.
بر اساس مصوبات این جلسه، دستگاههای متولی موظف شدند نسبت به رفع مشکلات و نواقص موجود، پیگیری مصوبات نشستهای پیشین و آمادهسازی امکانات خود اقدام کنند. ضرورت آمادگی دستگاههای اجرایی و خدماترسان در برابر مخاطرات طبیعی به ویژه سیل و زلزله، پیشبینی شرایط ناشی از تغییرات اقلیمی و پدیدههای جوی، لایروبی کانالها، پاکسازی رودخانهها و مسیلها نیز در دستور کار قرار گرفت.
فرماندار اندیمشک با تأکید بر ضرورت اجرای کامل مصوبات ستاد مدیریت بحران گفت: مصوبات جلسات باید به صورت جدی پیگیری و اجرایی شوند و هیچ دستگاهی نباید نسبت به وظایف خود در حوزه مدیریت بحران کوتاهی کند.
بهداد افزود: همه دستگاههای اجرایی و خدماترسان باید با حفظ آمادگی کامل، تجهیزات و امکانات خود را بررسی کنند و برای مواجهه با حوادث احتمالی در آمادهباش باشند. نقاط حادثهخیز نیز باید پیش از وقوع هرگونه حادثه شناسایی و رفع شوند.
وی با اشاره به تجربه سیلابهای گذشته تصریح کرد: باید با برنامهریزی، پیشگیری و انجام بهموقع اقدامات لازم، از تکرار مشکلات و خسارتهای ناشی از سیلابهای گذشته جلوگیری شود. لایروبی کانالها و مسیلها همچنین رفع نواقص موجود باید با جدیت در دستور کار دستگاههای مربوطه قرار گیرد.
ضرورت آمادهسازی شبکه دفع آبهای سطحی
در شادگان نیز موضوع آمادگی در برابر بارندگیهای احتمالی در دستور کار مدیریت شهرستان قرار گرفته است. حبیب عفری، سرپرست فرمانداری شادگان با اشاره به هشدارها و گزارشهای هواشناسی، بر آمادهباش کامل دستگاههای مرتبط با مدیریت بحران، اداره آبفا، شهرداریها، دهیاریها و خدماترسانها تأکید کرد.
وی اظهار کرد: با توجه به پیشبینی افزایش بارندگیها در ماههای آینده و احتمال بارشهای بیش از حد نرمال، لازم است دستگاههای اجرایی شهرستان از هماکنون آمادگی خود را برای مدیریت روانآبها و پیشگیری از آبگرفتگیهای احتمالی افزایش دهند.
عفری افزود: تمامی دستگاههای مسئول باید در حوزه مأموریت خود، نقاط ضعف و مشکلات موجود را شناسایی کنند و پیش از آغاز بارندگیهای فصل پاییز نسبت به رفع آنها اقدام شود.
وی گفت: اداره آبفا و شهرداریها باید از هماکنون نقاط بحرانی، وضعیت ایستگاههای پمپاژ فاضلاب و تأسیسات دفع آبهای سطحی را بررسی کنند و نسبت به رفع مشکلات احتمالی اقدام داشته باشند.
سرپرست فرمانداری شادگان ادامه داد: نخالههای ساختمانی، پسماند، رسوبات و سایر موانع موجود در مسیر عبور آب باید پیش از آغاز بارندگیها جمعآوری شوند. لایروبی و پاکسازی مسیرهای دفع آبهای سطحی یک اقدام تشریفاتی نیست بلکه بخشی از حفاظت از جان و مال مردم است.
النینو تنها عامل تصمیمگیری نیست
کارشناسان ملی هواشناسی نیز نسبت به احتمال افزایش مخاطرات ناشی از بارشهای شدید در مناطق غربی و جنوب غربی کشور هشدار دادهاند.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی اعلام کرده است که نگرانیهایی درباره تأثیر شدید پدیده النینو در کشور وجود دارد و بارندگیهای ناشی از آن به ویژه در نیمه دوم پاییز میتواند فراتر از نرمال باشد.
وی گفته است: احتمال وقوع سیلهای گسترده در غرب و جنوب غرب کشور به ویژه در استانهای کرمانشاه، ایلام و خوزستان وجود دارد.
وظیفه با اشاره به افزایش قابل توجه دمای آبهای اقیانوس آرام اظهار کرد: تغییرات دمایی گسترده در بخشهای میانی و شرقی اقیانوس آرام میتواند الگوهای جوی را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد. اگر افزایش دمای اقیانوس نسبت به شرایط نرمال به دو درجه سانتیگراد یا بیشتر برسد، این وضعیت اصطلاحاً سوپر النینو نامیده میشود.
وی افزود: در سالهای وقوع النینو، بارش در خاورمیانه و جنوب غرب آسیا معمولاً در محدوده نرمال یا بیشتر از نرمال قرار میگیرد اما این رابطه قطعی و یکبهیک نیست. عوامل دیگری از جمله پوشش برف سیبری، دمای اقیانوس هند و مسیر عبور طوفانها در اقیانوس اطلس نیز بر وضعیت بارش ایران اثرگذار هستند.
این نکته باید مبنای تصمیمگیری مدیران باشد؛ هشدارها را جدی بگیرند اما از بزرگنمایی و ایجاد نگرانی بیمورد پرهیز شود. مردم نیازمند اطلاعرسانی دقیق، بهموقع و آرامشبخش هستند. آمادگی عملی دستگاهها، بهترین پاسخ به نگرانیهای عمومی است.
اکنون چشم استان به اجرای مصوباتی دوخته شده است که در جلسات مدیریت بحران تعیین شدهاند. اگر لایروبیها، رفع انسدادها، تقویت سیلبندها، اصلاح سازههای تقاطعی، بررسی ایستگاههای پمپاژ و آمادهسازی تجهیزات امدادی در فرصت باقیمانده به سرانجام برسد، بارشهای پاییزی میتوانند بیش از آنکه تهدید باشند، فرصتی برای تنفس دوباره طبیعت خوزستان باشند.