پیام خوزستان - ثبت تورم نقطهبهنقطه ۱۳۰ درصدی برای اقلام خوراکی، زنگ خطر جدی معیشت و امنیت اجتماعی را به صدا درآورده است. دکتر مرتضی افقه، ضمن هشدار درباره جایگزینی اقلام بیکیفیت در سفره خانوارهای ایرانی، تاکید میکند که سالها با «دوپینگ نفتی» عیوب ساختاری اقتصاد را پوشاندهایم.
شاخص قیمت مصرفکننده برای اردیبهشت ۱۴۰۵ توسط مرکز آمار ایران منتشر شده است. بر اساس این شاخص، تورم ماهانه به حدود ۹ درصد و تورم سالانه به ۵۸ درصد رسیده است؛ اما شاید مهمترین بخش در این آمارها، مرتبط با تورم نقطهبهنقطه باشد. بر اساس اطلاعات مرکز آمار، تورم نقطهبهنقطه به ۸۴ درصد رسیده است.
با دقت در جزئیات آمار منتشره، این نکته پررنگ میشود که تورم نقطهبهنقطۀ خوراکیها و آشامیدنیها ۱۳۰ درصد است. این تورم در روغنها و چربیها ۲۶۷ درصد و در گوشت قرمز و ماکیان ۱۷۶ درصد ثبت شده است. اگرچه نرخ تورم کشور طی سالهای اخیر بهشکل مداومی روند فزایندهای داشته، اما این پرسش مطرح است که اساساً معنا و مفهوم این اعداد تورمی چیست و در آینده با چه سناریویی در قبال آنها مواجهیم؟
مرتضی افقه، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، وضعیت موجود و آتی را تحلیل کرده است:
هنوز ۸۰ درصد از تبعات سیاستگذاریهای اشتباه نمایان نشده
مرتضی افقه در خصوص معنا و مفهوم اعداد تورمی در اقتصاد کشور گفت: «آمارهای جدید تورم کشور گرچه وحشتناک به نظر میرسد اما غیرعادی نیست. اگر قرار است تعریف شود که سروکله این اعداد از کجا در اقتصاد کشور ما پیدا شده، باید به این موضوع دقت کنیم که اعداد مذکور از خلال سالها شرایط نابسامان اقتصادی به دست آمده است. اگر بهطور دقیق آمار و ارقام رسمی اقتصاد کشور را رصد کنیم، به سال ۱۳۹۷ میرسیم. از این سال تاکنون، شرایط هر سال سختتر و پیچیدهتر شده است.»
او با اشاره به اینکه اوایل زمستان سال گذشته، سیاستگذاریهای اشتباه اقتصادی به اوج خود رسید، افزود: «به نظر من آثار واقعی سیاستگذاریهای اشتباه سال گذشته هنوز نمایان نشده و پشت تبعات جنگ ۴۰ روزه مخفی شده است. ما هنوز با بیشتر از ۲۰ الی ۳۰ درصد از تبعات سیاستهای اشتباه اخیر روبهرو نشدهایم و تبعات جدیتر، در صورت عدم بازنگری در سیاستهای اقتصادی، در راه است. »
وی در خصوص تأثیر جنگ، مذاکرات و تحولات سیاست خارجی بر اقتصاد کشور تأکید کرد: «اگر سایه درگیریها دور نشود و گشایشی برای کاهش تحریمها و تنشها با آمریکا ایجاد نگردد، قطعاً در آینده نهچندان دور با تبعات تورمی جدیتری روبهرو خواهیم شد. این موضوع به این معنا نیست که باید تسلیم شویم یا هر شرطی را بپذیریم، اما باید هنگام تدوین سیاست خارجی، اهمیت توافق برای کاهش فشار اقتصادی بر مردم را در نظر داشته باشیم. »
سالها با دوپینگ نفتی ایرادات ساختاری اقتصاد را پوشاندیم
این اقتصاددان در پاسخ به این پرسش که آیا در صورت گشایشهای دیپلماتیک، تورم کاهش چشمگیری خواهد داشت، گفت: «اینکه بگوییم بهمحض رفع تحریمها تورم کشور مثل فنر به عقب بازخواهد گشت، غیرمنطقی است. رفع تحریمها شرط لازم است اما شرط کافی نیست. حالت «نه جنگ، نه صلح» یکی از بدترین آفات برای اقتصاد کشور است. این حالت تعلیق که از مدتها پیش بر اقتصاد سایه افکنده، این روزها بیش از هر زمان دیگری به تورم دامن میزند.»
افقه ادامه داد: «اما اگر فرض محال کنیم که این وضعیت بهسرعت رفع شده، به ثبات پایدار برسیم، تحریمها برداشته شود و تنشهای منطقهای و فرامنطقهای (از جمله برخی اختلافات با کشورهای منطقه که در سایه جنگ اخیر آشکارتر شدهاند) نیز حلوفصل گردند، شرایط تنها تا حدودی و آن هم بهصورت موقتی بهتر میشود. تصور بهبود معجزهآسا و فنریِ اقتصاد اشتباه است. »
وی افزود: « مهمترین اثر رفع تحریمها این است که در وهله اول، شرایط ما بدتر نمیشود. در مرحله بعدی کمی بهتر میشود، اما همچنان متغیرهای اقتصادی کشور متأثر از ساختارهای ناکارآمد داخلی است. این ساختارها ریشه در نگرشها و بینشهایی دارد که خود را در نظام انتخاب و استخدام، بوروکراسی ناکارآمد، قوانین ضدونقیض و ردیفهای هزینه بسیار زائد نشان میدهد. پایه اقتصاد کشور سالهاست درگیر مشکلات بزرگ بوده و مسائلی مثل تحریمها و جنگ این مشکلات را عیانتر کرده است؛ وگرنه ما سالهاست که با دوپینگ نفتی در حال پوشاندن عیوب بودهایم. »
افزایش بزهکاری، محصول مستقیم تورم اقلام خوراکی است
این استاد دانشگاه با اشاره به اثرگذاری تورم نقطهبهنقطه بر وضعیت زندگی مردم هشدار داد: «آمارهای منتشره درباره رشد تورم اقلام خوراکی نگرانکننده است. معمولاً مواد غذایی، آخرین کالاهایی هستند که از سبد خرید خانوار حذف میشوند چرا که مستقیماً با حیات افراد سروکار دارند. وقتی حقوق و درآمد افراد در برابر تورم کم میشود، بهناچار خرید کالاهای غیرضروری را کاهش میدهند. اما هر چه نسبت تورم به دستمزد بالاتر میرود، عرصه بر خانوارها تنگتر میشود.»
افقه تصریح کرد: «با اینکه غذا از سبد خرید حذف کامل نمیشود، اما بهمرور زمان سفرهها فقرزدهتر میشود؛ یعنی اقلام مفید و دارای ارزش غذایی، جای خود را به اقلام بیکیفیت و اصطلاحاً شکمپرکن میدهند. دهکهای پایین جامعه که پیش از این هم کل درآمد خود را فقط صرف اقلام حیاتی میکردند، حالا با تشدید تورم، فشار چندبرابری را تحمل خواهند کرد.»
وی در پایان افزود: «فراموش نکنیم که این زنجیره چطور بحرانساز میشود؛ ابتدا سیاست خارجی تأثیر خود را بر اقتصاد میگذارد، سپس تورمی که از مشکلات ساختاری انباشته شده بود تشدید میشود و در نهایت دهکهای پایین جامعه زیر این فشار له میشوند . نمود بیرونی این وضعیت در جامعه، افزایش بزهکاری است. سرقتهای خرد مثل کیفقاپی و موبایلقاپی توسط سارقان موتورسوار، از رایجترین مثالهایی هستند که نشان میدهند افزایش تورم چگونه بزه میآفریند. وظیفه دولت و تصمیمگیران در وضعیت موجود، بازنگری هرچه سریعتر در ساختار معیوب اقتصاد کشور است.»