پیام خوزستان - زومیت / دانشمندان لختههای خونی مهندسیشدهای ساختهاند که میتوانند خونریزیهای شدید را فورا متوقف کنند و نسبت به لختههای طبیعی بسیار مقاومتر باشند.
لختههای خون بخشی از سیستم دفاعی بدن هستند که هنگام آسیبدیدن رگها برای توقف خونریزی فعال میشوند. در این فرایند، پلاکتها و پروتئینهای انعقادی، تودهای ژلمانند ایجاد میکنند، اما آنها در خونریزیهای شدید همیشه بهسرعت یا بهاندازه کافی مؤثر نیستند.
به گزارش ساینسآلرت، پژوهشگران در کانادا و آمریکا نوعی «لختههای خونی مهندسیشده» طراحی کردهاند که با فناوری «لختهسازی کلیکی» سریعتر تشکیل میشوند و دوام بیشتری دارند. این لختههای تقویتشده با استفاده از خون بیمار یا اهداکننده ساخته میشوند و هدفشان استفاده بهعنوان وصله فوری برای کنترل خونریزی در جراحیها یا آسیبهای شدید است.
لختههای طبیعی خون معمولاً بهکندی شکل میگیرند و از نظر مکانیکی شکننده هستند. همین موضوع باعث میشود توانایی آنها برای مهار خونریزی شدید محدود شود و روند ترمیم بافت نیز آسیب ببیند. پژوهش جدید نشان داده است که اگر گلبولهای قرمز بهدرستی مهندسی شوند، میتوانند نقشی اساسی در ساختار لخته ایفا کنند و امکان تولید مواد زیستی مقاومتر و کاربردیتر را فراهم آورند.
در لختههای طبیعی، گلبولهای قرمز تقریباً نیمی از حجم لخته را تشکیل میدهند، اما این سلولها از نظر مکانیکی چندان مقاوم نیستند و ممکن است بهراحتی دچار پارگی یا شکستگی شوند. به همین دلیل، لختههای طبیعی در برخی شرایط پایداری کافی ندارند.
پژوهشگران برای حل مشکل، گلبولهای قرمز را به نوعی «مصالح ساختمانی» مقاومتر تبدیل کردند. آنها با استفاده از واکنشهای شیمیایی بسیار کوچک و سریع، سلولهای خونی را به یکدیگر متصل کردند تا ساختاری محکمتر شکل بگیرد. این واکنشها که بخشی از فناوری «لختهسازی کلیکی» هستند، با سرعت بالا و بدون آسیب جدی به بافت انجام میشوند.
لختههای جدید با بهرهگیری از فناوری لختهسازی کلیکی و تقویت ساختار گلبولهای قرمز ساخته میشوند و استحکام و چسبندگی بالاتری دارند
لخته زیستمهندسیشده حاصل میتواند به شکل ژلی به نام سایتوژل به لخته طبیعی افزوده شود. این ژل در واقع مادهای زیستی است که به تقویت استحکام و چسبندگی لخته کمک میکند.
پژوهشهای قبلی برای ساخت لختههای مصنوعی معمولاً بر تقویت فیبرین تمرکز داشتند؛ پروتئینی که نقش داربست لخته خون را دارد، اما کمتر از یک درصد حجم آن را تشکیل میدهد. در روش جدید، پژوهشگران بهجای تقویت این داربست، مواد اصلی تشکیلدهنده لخته را تقویت کردهاند.
بازار
![]()
نتایج آزمایشها امیدوارکننده بوده است. لختههای مهندسیشدهای که در آزمایشگاه روی موشهای صحرایی بررسی شدند، در مقایسه با لختههای طبیعی ۱۳ برابر مقاومت بیشتری در برابر شکستگی داشتند و میزان چسبندگی آنها نیز چهار برابر بیشتر بود.
دانشمندان همچنین فناوری جدیدشان را برای ترمیم آسیب در کبد موشها آزمایش کردند. نتایج نشان داد فرایند درمان بدون ایجاد واکنش خطرناک سیستم ایمنی یا آثار سمی انجام شده است.
به گفته پژوهشگران، آمادهسازی این ژل نسبتاً سریع انجام میشود. ساخت نوع آلوژنیک، یعنی نوعی که از خون اهداکننده همگروه استفاده میکند، حدود ۱۰ دقیقه زمان میبرد. نوع اتولوگ نیز که از خون خود بیمار ساخته میشود، در حدود ۲۰ دقیقه آماده میشود.
زمان کوتاه آمادهسازی باعث میشود فناوری جدید ظرفیت بالایی برای استفاده در اورژانسهای بیمارستانی، درمان زخمها و شرایط پزشکی حساس داشته باشد؛ زیرا در چنین موقعیتهایی، هر دقیقه میتواند برای نجات جان بیمار حیاتی باشد.
بیشتر مردم لختههای خون را با نوع خطرناک، یعنی لختههایی که درون رگهای خونی شکل میگیرند و ممکن است جریان خون به اندامهای حیاتی مانند مغز یا ریه را مسدود کنند، میشناسند. این وضعیت میتواند به سکته مغزی، آمبولی ریه یا مرگ منجر شود.
آزمایشها روی نمونههای حیوانی نشان دادهاند لختههای مهندسیشده بدون ایجاد واکنش ایمنی یا سمیت، روند ترمیم بافت را بهبود میبخشند
اما پژوهشگران میگویند لختههای مهندسیشده جدید شاید حتی در چنین شرایطی نیز مفید باشند. برای مثال، افرادی که برای جلوگیری از تشکیل لختههای خطرناک از داروهای رقیقکننده خون استفاده میکنند، معمولاً توانایی بدنشان برای ساخت لختههای مفید و ترمیمکننده نیز کاهش مییابد. در چنین شرایطی، سایتوژل میتواند به تقویت پایداری و استحکام لختهها کمک کند.
البته این فناوری هنوز در مراحل اولیه قرار دارد. تاکنون روش لختهسازی کلیکی تنها روی موشهای صحرایی آزمایش شده و هنوز وارد آزمایشهای انسانی نشده است. پژوهشگران باید بررسی کنند که این لختهها در شرایط واقعی بیمارستانی و در بدن انسان چگونه عمل میکنند.
علاوه بر این، دانشمندان میخواهند ویژگیهای مختلف این لختهها را دقیقتر تنظیم کنند تا برای موقعیتهای گوناگون مناسب شوند؛ از ترمیم اندامهای آسیبدیده گرفته تا توقف خونریزیهای شدید شریانی. برای مثال، پژوهشگران میگویند سایتوژل فعلی هنوز به اندازهای قوی نیست که بتواند خونریزیهای پرفشار شریانی را بهطور کامل متوقف کند.
با وجود محدودیتها، نتایج اولیه بسیار امیدوارکننده به نظر میرسند. پژوهشگران معتقدند این فناوری، همراه با دیگر روشهای نوظهور پزشکی، ممکن است در آینده راهی مطمئن برای تقویت توانایی طبیعی بدن در انعقاد خون فراهم کند.