وزارت نفت در مسیر تحقق هدف ملی/ گام‌های بلند برای خاموشی‌ مشعل‌ها

پیام خوزستان - برای دهه‌ها، سوزاندن گازهای همراه در میادین نفتی، چالشی اقتصادی و زیست‌محیطی برای کشور محسوب می‌شد. اما حالا وزارت نفت با اجرای برنامه‌ای منسجم در صدد توقف این روند معیوب بوده و عملکردی کم‌نظیر را در حوزه جمع‌آوری گازهای مشعل ثبت کرده است؛ آمارهای رسمی از رشد ۴۶۰ درصدی در این زمینه حکایت دارند.

به گزارش خبرنگار شانا، سوزاندن گازهای همراه در مشعل‌های میادین نفتی، دهه‌ها چالش اصلی صنعت نفت و نماد اتلاف سرمایه ملی بود. پدیده‌ای که افزون بر زیان اقتصادی سنگین، همواره به عنوان یک معضل زیست‌محیطی جدی نیز مطرح می‌شد.
اما با تأکیدات و پیگیری‌های مداوم ریاست جمهوری، وزارت نفت با اجرای برنامه‌ای منسجم، سرمایه‌گذاری هدفمند و عبرت گرفتن از تجربیات پیشین، مسیر حل این چالش را به سرعت طی کرده است. پروژه‌های بزرگ جمع‌آوری و بازیافت گازهای مشعل در اولویت اقدامات این وزارتخانه قرار گرفته و امروز شاهد نتایج ملموس و افتتاح پروژه‌های متعدد در این زمینه هستیم. دستاوردی که در ارزیابی عملکرد این وزارتخانه در اجرای برنامه هفتم توسعه نیز به صورت پررنگ دیده می‌شود.
رشد ۴۶۰ درصدی در خاموشی مشعل‌ها
گواه این تحول، گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در خصوص عملکرد دستگاه‌های مختلف در اجرای تکالیف برنامه هفتم توسعه است. بر این اساس، رشد عملکرد در زمینه جمع‌آوری گازهای مشعل در نخستین سال اجرای برنامه هفتم توسعه (۱۴۰۳)، به ۴۶۰ درصد رسیده است. در حالی که طبق برنامه، میزان جمع‌آوری باید از ۱.۱ میلیارد مترمکعب در سال ۱۴۰۲ به ۱.۵ میلیارد مترمکعب در سال ۱۴۰۳ (رشد ۳۶ درصدی) می‌رسید، عملکرد صنعت نفت با رساندن این رقم به ۳.۳ میلیارد مترمکعب، از هدف تعیین شده نیز فراتر رفته است.
با این وجود، مسیر ادامه دارد. بر اساس برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه، هدف نهایی، جمع‌آوری ۱۶ میلیارد مترمکعب در سال (معادل ۴۳ میلیون مترمکعب در روز) تا سال ۱۴۰۷ در نظر گرفته شده و برای تحقق این هدف بلندپروازانه، تلاش‌ها و اقدامات بیشتری در جریان است.
راهبرد دوگانه؛ پروژه‌های کلان ملی + طرح‌های کوتاه‌مدت
این گزارش، به مرور دستاوردها و اقدامات عملی وزارت نفت دولت چهاردهم در زمینه کاهش مشعل‌سوزی و تبدیل گازهای هدررفته به ثروتی مولد برای کشور می‌پردازد. اقدامی که افزون بر صرفه‌جویی اقتصادی و حفاظت از محیط زیست، گامی بلند در راستای افزایش بهره‌وری در صنعت نفت و گاز است.
بر اساس برنامه‌ریزی‌های شرکت ملی نفت ایران، جمع‌آوری گازهای مشعل به‌طور عمده از دو طریق «تعریف و انجام طرح‌های بلندمدت» (احداث واحدهای ان‌جی‌ال‌ و ایستگاه‌های جمع‌آوری گازهای همراه و مشعل شرق کارون) و «پروژه‌های کوتاه‌مدت» (مزایده فروش گازهای مشعل تا زمان راه‌اندازی طرح‌های بلندمدت) در دستورکار قرار گرفته است.
آخرین وضعیت پیشرفت‌ها طرح‌ها چگونه است؟
هم‌اکنون پنج پروژه بزرگ ملی در حوزه جمع‌آوری گازهای در حال اجراست. پروژه ان‌جی‌ال ۳۱۰۰ دهلران که با سرمایه‌گذاری بیش از ۱.۴ میلیارد دلاری، روزانه نزدیک به ۷ میلیون مترمکعب از گازهای همراه را در حوزه شرکت نفت مناطق مرکزی در استان ایلام جمع‌آوری می‌کند و تقریبا بیش از ۹۷ درصد آن تکمیل شده است.
پروژه ان‌جی‌ال ۳۲۰۰ یا پالایشگاه گاز هویزه خلیج فارس که قرار است روزانه بیش از ۱۴ میلیون مترمکعب گاز مشعل را در منطقه غرب کارون جمع‌آوری ‌کند، تاکنون حدود ۸۴ درصد پیشرفت داشته است. طرح جمع‌آوری گازهای مشعل توسط پتروشیمی مارون هم که قرار است روزانه بیش از ۵ میلیون مترمکعب گاز مشعل را در میدان‌های اهواز و مارون جمع‌آوری کند؛ پیشرفت ۷۹ درصدی را ثبت کرده و مطابق پیش‌بینی پروژه‌های فرعی آن تا نیمه ابتدایی ۱۴۰۶ به‌تدریج تکمیل و راه‌اندازی می‌شود.
پروژه بزرگ جمع‌آوری گازهای مشعل در پالایشگاه گاز بیدبلند خلیج فارس نیز نزدیک به ۱۷ میلیون مترمکعب گاز در روز را از مشعل‌های میدان‌های مارون، آغاجاری، رگ سفید، گچساران و بی‌بی‌حکیمه جمع‌آوری می‌کند و در شرایط کنونی حدود ۷۵ درصد پیشرفت داشته است. پروژه پنجم نیز مربوط به حوزه دریایی (آف‌شور) و احداث کارخانه گاز و گاز مایع خارک است که قرار است حدود ۸ میلیون مترمکعب در روز از گاز میدان‌های فروزان و سایر میدان‌های دریایی را جمع‌آوری کند و در صورت تأمین منابع مالی، در سال ۱۴۰۷ تکمیل و راه‌اندازی می‌شود.
افزون بر این طرح‌ها، چند پروژه کوچک‌تر در پالایشگاه‌های گازی عسلویه (سایت‌های پارس ۱ و پارس ۲) تعریف شده که درمجموع حدود ۷ میلیون مترمکعب گاز مشعل در روز را جمع‌آوری خواهند کرد. 
عزم وزارت نفت برای جلوگیری از سوختن گازهای مشعل
اما همزمان با پیشبرد پروژه‌های بلندمدت، وزارت نفت طرح‌های کوتاه‌مدتی در قالب قراردادهای موقت مزایده و فروش برای جمع‌آوری گازهای مشعل در نظر گرفته تا با بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی تا زمان بهره‌برداری کامل از پروژه‌های ملی، از هدررفت حتی یک فوت‌مکعب گاز نیز جلوگیری شود.
بر همین اساس، انتظار می‌رود روزانه حدود ۴۸.۵ میلیون مترمکعب گاز مشعل از محل اجرای طرح‌های کوتاه‌مدت، جمع‌آوری شود. در همین رابطه، با اجرای هفت پروژه کوتاه‌مدت جمع‌آوری گازهای مشعل تاکنون از جمله «پارسی‌کلاستر(آغاجاری)»، «مارون۳»، «منصوری»، «مارون ۵ آسماری ترش»، «مارون ۵ آسماری شیرین»، «مارون ۶» و «چشمه‌خوش» در مجموع روزانه حدود ۶۰ میلیون فوت مکعب (معادل ۱.۷ میلیون مترمکعب) جمع‌آوری شده است.
قرارداد مربوط به طرح‌های جمع‌آوری ۳.۹ میلیون مترمکعب دیگر نیز امضا شده و در حال اجرا هستند. همچنین جمع‌آوری ۷.۷ میلیون مترمکعب در فرآیند مزایده و واگذاری قرار داشته و ۱.۵ میلیون مترمکعب نیز در مرحله فراخوان واگذاری قرار دارند. مابقی ظرفیت مذکور نیز در مرحله فراخوان واگذاری با پایه صفر به سر می‌برند و به‌زودی تعیین تکلیف می‌شوند.
به گفته محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت با تکمیل طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل تا پایان سال ۱۴۰۷ شاهد خاموشی کامل مشعل‌ها در کشور خواهیم بود. محقق شدن هدف بزرگی که نمادی از خودباوری ملی، استفاده حداکثری از توان داخل و گامی بزرگ در مسیر صیانت از سرمایه‌های ملی، تحقق اقتصاد مقاومتی و حفاظت از محیط زیست کشور محسوب می‌شود.